Irak speelt weer mee

De Iraakse leider Saddam Hoessein verzamelt oude en nieuwe bondgenoten om de dreiging van Amerikaanse acties het hoofd te bieden. Buurland Koeweit waarschuwt - als een roepende in de woestijn - voor ,,het spel dat Irak speelt''.

Het gesprek in Koeweit Stad tussen de Koeweitse leiders en Arabische Ligachef Amr Moessa duurde vorige week nog geen uur. De Koeweiters staken hun woede over Moessa's bezoek aan Bagdad enkele dagen eerder niet onder stoelen of banken, evenmin als hun overtuiging dat hij zich had laten inpalmen door Saddam Hoessein. ,,Er zit niets nieuws in Saddams voorstellen'', zei een getergde minister van buitenlandse zaken sjeik Sabah al-Ahmed al-Sabah tegen de pers.

Koeweit maakt zich grote zorgen over de manier waarop Saddam - voorafgaand aan de topconferentie van de Arabische Liga in maart in Beiroet - tal van vijanden of voormalige vrienden heeft pogen te paaien. Amr Moessa wil de top gebruiken om tot een eensgezinde Arabische afwijzing te komen van een eventuele Amerikaanse actie tegen Irak. Want nu de operatie in Afghanistan ten einde loopt, bestaat de vrees - en niet alleen in Bagdad - dat de Amerikanen hun aandacht op Irak zullen richten, zelfs al houden de bewijzen voor Iraakse banden met Al Kaida niet echt over. De verbale aanval van president Bush in zijn State of the Union van dinsdag heeft die vrees verder gevoed.

Na er vorig jaar voor te hebben gezorgd dat het merendeel van de Arabische landen profiteert van opdrachten die voortkomen uit het olie-voor-voedselprogramma van de VN, is Saddam nu begonnen aan een politiek offensief. Hij vroeg Amr Moessa te bemiddelen in de ruzie met Koeweit over de vele vermisten na de Golfoorlog. Koeweit noemt een aantal van zeshonderd Koeweiters die nog worden vermist, Irak eist informatie over ruim duizend Iraakse vermisten. Saddam ging eerder deze week zover dat hij Koeweitse en Saoedische functionarissen uitnodigde verrassingsbezoeken te brengen aan Iraakse gevangenissen en paleizen om vast te stellen dat daar echt geen Koeweitse krijgsgevangenen meer zitten.

Maar de Koeweiters hebben Amr Moessa laten weten dat ze betrouwbare bewijzen hebben dat hun burgers wel degelijk in Irak worden vastgehouden. Koeweit blijft er daarom bij dat Saddam eerst aan de VN-resoluties moet voldoen voordat het met Bagdad wil praten, en dat de kwestie van de vermisten in handen ligt van een internationale commissie met het Rode Kruis erin - en, met een sneer naar Amr Moessa, niet van de Arabische Liga.

De Koeweitse sjeik Mohammed al-Sabah verwoordde vorige week op bezoek in Teheran de scepsis die er in zijn land is over Saddams beleid. Hij spreekt van ,,een nieuw spel van Irak'' om te proberen onder de VN-resoluties uit te komen. Maar hij laat zich geen rad voor de ogen draaien, en rekent erop dat ook de rest van de wereld tot inkeer komt: ,,Irak kan misschien sommige mensen de hele tijd voor de gek houden, en soms ook alle mensen, maar niet alle mensen voortdurend''.

Toch lijkt een soortgelijke charmeoffensief richting Iran, waarmee Bagdad van 1980 tot 1988 een slopende oorlog voerde, meer vruchten af te werpen. De Iraakse minister van buitenlandse zaken Sabri is momenteel in Teheran, nadat Iran vorige week al 682 Iraakse krijgsgevangen vrijliet. Irak zegt dat Iran 29 000 krijgsgevangenen vasthoudt en spreekt van 60 000 vermisten; Iran wil weten wat er met de Iraanse 3200 krijgsgevangenen is gebeurd die Irak nog vasthoudt. Sabri's komst is bedoeld om daarover helderheid te scheppen - zeven jaar nadat een soortgelijke toenaderingspoging mislukte.

Maar er is meer. Zo zal er binnenkort weer worden gevlogen tussen Teheran en Bagdad, vooral om het Iraanse pelgrims makkelijker te maken de sjiitische heilige plaatsen in Irak te bezoeken, en moet een gezamenlijke commissie zich buigen over de toekomst van 220 000 Iraakse vluchtelingen in Iran en 20 000 Iraanse in Irak.

De Iraanse president Khatami benadrukte maandag dat de voormalige vijanden ,,naar de toekomst moeten kijken in plaats van naar het verleden''. Maar het blijft de vraag waarom Teheran na jaren van vijandigheid nu zo toehapt. Wellicht zijn ook afspraken gemaakt over Iraakse maatregelen tegen de kampen van de gewapende Iraanse verzetsgroep Moedjaheddien Khalk op Iraaks grondgebied?

Saddams opzet zich van zijn beste kant te laten zien, bereikte gisteren een voorlopig hoogtepunt, toen hij de VN uitnodigde de speciale rapporteur voor de mensenrechten naar Irak te sturen. Max van der Stoel was in 1992 de laatste die voor de VN vanuit Irak rapporteerde; zijn kritische berichten over de hardvochtige onderdrukking van de oppositie in Irak was voor Saddam aanleiding hem buiten de deur te houden. Van der Stoels opvolger bij de VN, de Cyprioot Andreas Mavrommatis, mag volgende maand drie of vier dagen in Irak komen kijken, waarmee Bagdad voldoet aan één van de vele VN-resoluties. En een lange neus lijkt te maken naar Washington, dat onder vuur ligt van mensenrechtenorganisaties vanwege de behandeling van Al-Kaidagevangenen.

Maar Bagdad blijft bij zijn weigering wapeninspecteurs toe te laten, waardoor de door Irak vermaledijde sancties - ingesteld om Bagdads militaire aspiraties in te dammen - gehandhaafd blijven. Het offensief richting Arabische wereld, en in de persoon van minister van buitenlandse zaken Tarik Aziz dezer dagen richting Moskou en Peking, is uiteindelijk ook bedoeld om daar verandering in te brengen. Maar Saddam vergist zich als hij denkt dat zijn pogingen om Koeweit te lijmen daarbij kunnen helpen, benadrukte deze week de voormalige Koeweitse VN-ambassadeur Mohammed Aboelhassan. ,,Irak weet dat het opheffen van de economische sancties niet gaat via het Koeweitse venster. Dat kan alleen maar door één deur'', aldus Aboelhassan: de Amerikaanse. En die lijkt Bush met zijn uitval naar Irak van dinsdag juist weer helemaal dichtgegooid te hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden