Irak rekent hard af met IS-strijders, ook de buitenlandse

IS-strijders in de Iraakse gevangenis in Sulaimaniya. Beeld Reuters
IS-strijders in de Iraakse gevangenis in Sulaimaniya.Beeld Reuters

Wat gebeurt er met de IS-leden die op het einde van de strijd in Syrië gevangen worden genomen? Het Westen wil ze niet en kijkt naar Irak: de eerste radicalen zitten daar al voor berechting. Maar Bagdad kampt met overvolle gevangenissen en rechtbanken.

Het aantal mannen, vrouwen en kinderen van de terreurgroep IS in de kampen in de Koerdische regio van Syrië is opgelopen tot zo’n 65.000, onder wie duizenden buitenlanders. Omdat de Syrische Koerden niet in staat zijn hen te berechten en westerse landen niet bereid zijn hen terug te nemen, wordt er inmiddels gekeken of Irak de vervolging van IS-strijders op zich kan nemen.

Na druk van Amerikaanse zijde kondigde de Iraakse premier Adel Abdul Mahdi onlangs inderdaad aan dat zijn land ook buitenlandse IS-strijders uit Syrië zal berechten. Zo zijn veertien Franse IS-leden die worden verdacht van misdaden in Irak, inmiddels al aan Bagdad overgedragen – met instemming van Parijs.

Zal dit zoden aan de dijk zetten bij het leegmaken van de Syrische kampen? Er zijn nogal wat haken en ogen: alleen IS-strijders die misdaden hebben begaan tegen Irakezen of die actief zijn geweest in Irak, komen in aanmerking voor berechting in dat land.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Het wordt nog een kluif om te bewijzen dat de mannen die zich in Syrië hebben overgegeven ook in Irak actief zijn geweest voor IS – ook al is het zeker niet denkbeeldig dat ze in beide landen misdaden hebben gepleegd. Het kalifaat van IS strekte zich uit over beide landen, en Baghouz, het laatste bolwerk van de terreurgroep, ligt precies op de grens.

Terreurwet

Maar zelfs als Irak aanleiding zou zien om de buitenlanders op grote schaal een rechtsgang te geven, dan nog betwijfelt Saman Abdullah Aziz of dat een goed idee is. De assistent-professor in de rechten in de Koerdisch-Iraakse hoofdstad Erbil vraagt zich af in hoeverre Irak überhaupt in staat is om processen te beginnen tegen nog eens duizenden mensen.

Nu al puilen de gevangenissen uit: er zitten in Irak zo’n 20.000 IS-mannen en -jongens vast die zijn opgepakt in Irak, en zo’n 2000 vrouwen en kinderen (onder hen zijn er honderden afkomstig van buiten Irak).

De Iraakse president Barham Salih drong er daarom vorige week op aan niet iedereen nar Irak te sturen en noemde de buitenlandse strijders een internationale verantwoordelijkheid. “Om Irak hier namens de wereld mee op te zadelen, is te veel gevraagd.”

Professor Abdullah meent dat er ook andere redenen zijn om Irak niet de hoofdrol te laten spelen in de berechting van IS-strijders. Irak vervolgt IS-verdachten onder de terreurwet, waarbij iedereen die terreuracties plande, uitvoerde of financierde de doodstraf kan krijgen, of in het beste geval levenslang. In de praktijk brengen verdachten hooguit tien minuten door in de rechtbank, waar de rechters de aanklacht veelal overnemen en er in 98 procent van de gevallen een veroordeling volgt.

Er zijn daarom twijfels over de eerlijkheid van de procesgang. Aanklachten zijn gebaseerd op verklaringen van informanten, die niet altijd betrouwbaar zijn. Mensenrechtenorganisaties maken melding van martelingen. Human Rights Watch (HRW) geeft in rapporten over IS-verdachten in Irak aan dat niet het bewijs, maar een schuldbekentenis bepalend is. Vrijwel alle verdachten moeten bekennen dat ze lid waren van IS. Ook de veertien Franse IS-strijders uit Syrië hebben al zo’n bekentenis afgelegd, melden Iraakse media.

HRW hoorde van jongeren dat zij hadden bekend omdat ze klappen kregen en werden verwond met brandende sigaretten. Maar rechters negeren de klachten van verdachten die zeggen onder marteling te hebben bekend, aldus HRW die processen bijwoonde. “Terwijl het verkrijgen van bekentenissen onder marteling volgens de Iraakse grondwet illegaal is”, zegt Abdullah. In strijd met de wet hebben de meeste verdachten bovendien geen advocaat, nadat pleiters die IS-leden bijstonden zelf ook werden beschuldigd van betrokkenheid bij de groep.

Slavernij

Abdullah vindt het ook een groot manco dat er in het Iraakse recht geen ruimte is om verdachten te berechten voor misdaden tegen de menselijkheid. “De Iraakse wet heeft geen specifiek artikel om verdachten te berechten voor slavernij en genocide.” Dat maakt specifieke vervolging voor de misdaden die zijn gepleegd tegen bijvoorbeeld yezidi’s moeilijk.

Daarom is Abdullah eigenlijk voorstander van een internationale berechting van IS-strijders. Irak heeft tot nu toe buitenlandse hulp afgeslagen, maar de professor hoopt dat daar verandering in komt. Hij wil dat een speciale Iraakse commissie de VN-Veiligheidsraad vraagt om gebruik te maken van haar recht om (Iraakse) rechtszaken door te verwijzen naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Het is tijd voor een speciaal IS-tribunaal, vindt hij. “Zelfs al is Irak geen lid van het ICC, Bagdad kan het hof wel vragen om naar Irak te komen en dit soort rechtszaken over te nemen.” Wellicht dat een groot aantal verdachten uit Syrië de regering over de streep kan trekken, stelt hij.

Lees ook:

Fotograaf Nederlandse fotograaf legt de IS-uittocht uit Baghouz vast: ‘Dit zijn mensen die nog geloven in het kalifaat’

Eddy van Wessel legt de uittocht uit Baghouz, het laatste bolwerk van Islamitische Staat, vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden