'Iraanse vrouwen geven nooit op, dat zit in onze genen'

Vrouwelijke auteurs hebben meer last van censuur, hun onderwerpen zijn vaak taboe

In Iran worden boeken van vrouwelijke auteurs steeds populairder. De roman 'Mijn Deel' van Parinoush Saniee spant de kroon. De bestseller, die twee keer was verboden, beleeft inmiddels de twintigste druk.

Hoe valt de opmars van vrouwenliteratuur in Iran en van uw boek in het bijzonder te verklaren?

"Iraanse vrouwen zijn op zoek naar realistische literatuur die hun ervaringen weerspiegelt. Mijn boek beschrijft de problemen waar vrouwen in de Iraanse maatschappij tegenaan lopen. Het verhaal beslaat vijf decennia en begint voor de Islamitische Revolutie van 1979.

"Massoumeh, het hoofdpersonage, kan door druk van haar familie niet met de liefde van haar leven trouwen, maar wordt uitgehuwelijkt aan een communist die alleen maar met politiek bezig is. Zij staat er continu alleen voor bij de opvoeding van hun drie kinderen, haar werk en haar avondstudie. Haar leven wordt nog zwaarder als haar man na de revolutie wordt geëxecuteerd.

"De roman toont het verhaal van een hele generatie vrouwen. Ze hebben zoveel offers voor anderen gebracht en vragen zich uiteindelijk af: wat krijg ik, wat is nu mijn deel?

"Voor mijn werk op het ministerie van werkgelegenheid heb ik talloze vrouwen moeten interviewen om statistieken te kunnen maken. Ik had dus een goed beeld van hun problemen. Op een gegeven moment besloot ik in plaats van het zoveelste rapport te produceren, een roman te schrijven. Vrouwen herkennen zich er in zo'n hoge mate in, dat sommigen van hen zelfs kwamen klagen bij mijn uitgever dat ik hun levensverhaal zou hebben gestolen."

In hoeverre hebben u en uw collega-schrijfsters in Iran te maken met censuur?

"Heel veel. Aanvankelijk was mijn boek verboden door het ministerie van cultuur en islamitische leiding. Toen (de gematigde, red.) Khatami president werd, kwam er een regel die sommige uitgeverijen toestond per jaar één of twee titels uit te brengen zonder vergunning. Mijn uitgever heeft het boek toen in stilte gepubliceerd. Tegen de tijd dat de autoriteiten het doorhadden, was mijn boek al een succes geworden.

"Voor de tweede druk hadden we wel toestemming nodig. Die kregen we nadat we een aantal passages hadden geschrapt en gewijzigd. Bij de veertiende druk was de conservatieve Ahmadinejad president geworden en hij verbood het boek opnieuw. Toen heb ik samen met andere auteurs een rechtszaak aangespannen, met succes.

"Maar met de boeken daarna had ik ook last. Mijn vierde boek ligt bijvoorbeeld al zeven jaar op de plank. Mannelijke auteurs hebben ook last van censuur, maar vrouwen nog meer omdat vrouwelijke thema's al gauw taboe zijn.

De huidige president, Hassan Rohani, heeft meer rechten voor vrouwen beloofd en ook vrijheid voor schrijvers, kunstenaars en journalisten. De censuur zou worden verminderd. Is de positie van vrouwen en schrijvers inmiddels al wat verbeterd in Iran?

"Nee, daarvan hebben we tot nu toe nog weinig gemerkt. Er worden juist steeds meer wetten aangenomen die een negatieve impact hebben op het leven van vrouwen. Bijvoorbeeld het strafbaar stellen van sterilisaties.

"De censuur is ook niet verminderd. Het lijkt een herhaling van de periode-Khatami. Die wilde ook allerlei hervormingen doorvoeren, maar werd tegengewerkt door conservatieve machtsblokken. Wel zijn steeds meer vrouwen bezig met literatuur, andere kunstvormen en maatschappelijke vraagstukken.

"Iraanse vrouwen geven nooit op. Dat zit in onze genen. Door de lange geschiedenis van tirannie en isolement zijn Iraanse vrouwen - net als de mannen trouwens - altijd bijzonder strijdvaardig geweest. We houden dus hoop."

Vormen sociale conventies en het belang van eer en schaamte nog steeds een struikelblok voor vrouwenemancipatie?

"Ja, dat is iets wat maar langzaam verandert. In het Westen is persoonlijk geluk belangrijker dan de mening van de omgeving. In Iran is dat precies andersom.

"Uit mijn boek blijkt dat. Daar vindt Massoumeh na een leven van opofferingen haar oude liefde weer terug. Ze willen graag met elkaar trouwen maar door de negatieve reactie van haar volwassen kinderen besluit ze van haar persoonlijk geluk af te zien en zich te houden aan de maatschappelijke norm.

"Veel lezers waren boos dat het boek geen gelukkig einde heeft. Maar ik heb er onderzoek naar gedaan en de statistieken tonen aan dat meer dan 90 procent van de vrouwen in zo'n situatie voor de mening van de maatschappij zou kiezen en niet voor haar eigen geluk."

Kan vrouwenliteratuur in een land als Iran serieus bijdragen aan het emancipatieproces?

"Zeker. Juist door de realiteit te laten zien gaan mensen nadenken. Alle verandering begint met bewustwording."

undefined

Wie is Parinoush Saniee?

Parinoush Saniee (1949) is psychologe en werkte vele jaren op het Iraanse ministerie van werkgelegenheid. Ze woont in Teheran en heeft vier boeken geschreven. Haar debuutroman 'Mijn deel' is in Iran controversieel omdat het onder meer kritiek levert op de sociale conventies die de vrijheden van vrouwen inperken en op de politieke zuiveringen die na de Islamitische Revolutie plaatsvonden. Het boek is in zeventien landen gepubliceerd en won de Italiaanse Boccaccio-prijs. In Nederland is de roman eind 2013 verschenen onder de titel 'Verlangen naar Vrijheid' bij Ambo/Anthos Uitgevers.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden