Iraakse kerken / 'Dit is 't begin van 't einde'

De een zag het aankomen, de ander is verbijsterd door de vijf aanslagen, zondag, op kerken in Bagdad en Mosoel: elf doden, 50 gewonden. Trouw sprak met naar Nederland uitgeweken christenen. Is er nog toekomst daar of kun je als christen maar beter maken dat je wegkomt?

'Dit is het begin van het einde van de christenen in Irak.'' Ayad Mossad, voorzitter van de Nederlandse Unie voor Christenen uit het Midden-Oosten, kan kort zijn over de vijf aanslagen op kerken. ,,Iraakse christenen hebben bewust altijd een neutrale houding aangenomen, net zoals de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Maar dat houdt hen nu niet buiten het escalerende politiek-ideologische conflict. Want iedereen die níet-moslim is -christen of iets anders- is een potentieel doelwit van islamitisch geweld.''

Volgens Mossad worden christenen in Irak regelmatig bedreigd. ,,Alleen nu het om een zo grootscheepse aanval gaat -vijf kerken tegelijk- komt het in het nieuws.'' Ze worden lastiggevallen omdat ze geen moslims zijn én omdat ze worden gezien ,,als verlengstuk van het Westen. Maar ook dát is geen nieuws'', zegt Mossad. ,,Christenen in het Midden-Oosten zijn altíjd beschouwd als handlangers van het Westen.'' Dat de komst van Amerikaanse evangelisten de haat tegen de Iraakse christenen zou hebben aangewakkerd, gelooft hij niet.

Vertegenwoordigers van Iraakse christelijke groeperingen in Nederland hingen gistermorgen meteen bij Mossad aan de telefoon. ,,Ze zijn erg geschrokken, hadden dit niet verwacht.'' Volgens Mossad komt dat omdat ze niet goed op de hoogte zijn van de ernst en het gevaar van de strijd die er woedt. ,,Het liefst zouden zij zich erbuiten houden, omdat ze zich krachteloos voelen, niet weten wat ze zouden kunnen doen. Maar ik heb gezegd: dit treft júllie. Ook al zijn jullie maar met een kleine groep, je moet toch íets doen. Al is het maar de westerse kerken vragen om een gezamenlijke afkeuring.''

Mossad zou willen dat de Raad van Kerken zich meer aantrekt van de Iraakse christenen in Nederland. Niet dat hij daar concrete oplossingen verwacht, ,,maar de raad kan wel mensen troosten in hun onmacht en verdriet. Het zou erg fijn voor ze zijn als ze het gevoel hebben dat er hier vrienden zijn met wie ze kunnen praten over de situatie.''

Als de aanslagen op de kerken werkelijk het begin van het einde betekenen voor de Iraakse christenen, kunnen ze dan maar niet beter hun land ontvluchten? Nee, vindt Mossad, zelf een Egyptenaar, vluchten is geen optie. ,,Kijk naar ons. Wat heeft vluchten ons nu opgeleverd? We hebben nog niets kunnen bereiken voor onze bedreigde kerken in het Midden-Oosten. De christenen in Irak moeten zich sterker maken, ze moeten proberen zoveel mogelijk hulp te mobiliseren, zelfs van het 'duivelse' Westen.''

Hormis Goriel Hormis woont in Nederland, is Irakees, lid van de Chaldese kerk en ongerust. Hij heeft geprobeerd contact te krijgen met zijn familie in Mosoel, maar vergeefs. Zijn broer kerkt elders, maar hij kent de getroffen Petrus-en-Paulus-kerk, net als de andere doelwitten. De meeste daarvan zijn weliswaar Chaldese kerken, maar dat komt omdat het de grootste christelijke gemeenschap is. ,,Ze hebben zonder onderscheid kerken aangevallen.'' Hij heeft gehoord dat op last van de Chaldese patriarch alle kerkelijke activiteiten zijn gestaakt - 'vieringen, catechese, cursussen'.

Voor Hormis waren de aanslagen 'min of meer te verwachten'. Al is de kerk in Irak de oudste ter wereld en heeft ze zich altijd 'afzijdig gehouden van de politiek', ze heeft de naam met het Westen in contact te staan.

Hormis kan zich niet voorstellen dat Irakezen de aanslagen gepleegd hebben, ,,het moeten extremisten zijn geweest, Al-Kaida-leden''. Gisteren spraken vooraanstaande islamitische leiders hun afkeuring over de bomaanslagen uit. Dat stelt Hormis 'een beetje gerust'. Hij hoopt dat deze aanvallen niet het einde van de kerk in Irak inluiden ('Wij zijn de oorspronkelijke bewoners van het land'). ,,Irak is een tuin met verschillende bloemen. Daar mag er niet één uitgerukt worden. We bidden daarvoor, maar dat is niet genoeg: we hebben ook bescherming nodig van de overheid.''

Die bescherming zoekt Hormis ook in Nederland. Voor minister Verdonk moet, vindt hij, nu wel duidelijk zijn dat Irakezen die om hun christelijk geloof hun land ontvlucht zijn 'terechte vrees hebben om terug te keren'.

,,Ik verwachtte na de inval in Irak veel ellende, maar dít - nee.'' Schlimo Haddad vluchtte in 1970 uit Kirkoek. Hij is nu voorzitter van de Nederlandse Assyrische vereniging en lid van de Assyrische kerk. Ook Haddad weet 'voor 99 procent zeker' dat er geen Irakezen achter de gecoördineerde aanslagen zaten, want Irak is al eeuwen 'islamitisch maar nooit fanatiek'. Wie waren de daders dan wel? Mensen die van buitenaf chaos willen stichten, denkt Haddad, 'en christenen het land uitduwen'. Dat laatste zal niet lukken, zegt Haddad. ,,We hebben vaker ellende gehad, en erger. Zolang we ademen, blijft onze kerk in Irak staan.''

De Syrisch-katholieke Raja Bytros, bijna zeven jaar geleden naar Nederland gevlucht wegens conflicten met de regering-Saddam, is van dat laatste zo zeker nog niet. Mossad zou wel eens gelijk kunnen krijgen, vreest ze. Maar anders dan Mossad meent Bytros dat vluchten wel degelijk het verstandigste is. ,,Het is jammer voor mijn land, jammer van óns Irak -want eigenlijk is het land van óns, christenen- maar veiligheid is voor mensen toch het allerbelangrijkst. Veiligheid komt op de eerste plaats, vóór je land en vóór je ideeën.''

Probleem van vluchten is natuurlijk wel, voegt Bytros aan haar wanhoops advies toe, dat je niet weet wat je in dat nieuwe land weer boven het hoofd hangt. Zoals haar eigen moeder -77 jaar, suikerziekte, gebroken arm en been- die al drie jaar in een asielzoekerscentrum wacht op een vluchtelingenstatus. Het gaat nog langer duren door de oorlog, aangezien de Immigratie- en Naturalisatiedienst bezig is nieuwe regels op te stellen voor deze groep.

Of ze bij de bomaanslagen bekenden verloren heeft, weet Bytros nog niet. ,,Vrienden van mij, onder wie enkele priesters, werken aan het instituut van Babel in Bagdad -het belangrijkste christelijke theologie-instituut van Irak- dat ook gebombardeerd schijnt te zijn. Van hen heb ik nog niets gehoord.''

,,Vanaf het begin van de oorlog verwachtten wij moeilijkheden en vervolging door fanatieke moslimgroeperingen, maar dat het op déze manier zou gaan, met aanvallen op scholen, ziekenhuizen en kerken, hadden wij niet voor mogelijk gehouden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden