Iraakse journalisten bang voor komst censuur

De nieuwe grondwet zal de persvrijheid in Irak aan banden leggen, verwachten Iraakse journalisten. “De censuur zal wettelijk worden geregeld.“

Het zaaltje in hotel Mayali in Karbala, een van de heilige steden van Irak, was gehuurd voor een workshop voor dertig journalisten. Maar nu zitten er meer dan vijftig. De workshop staat in verband met de nieuwe grondwet in Irak. Die wordt zaterdag in een referendum aan de Iraakse burgers voorgelegd.

Van sommige media is het voltallige personeel op komen dagen. Na twintig minuten geeft een al te eerlijke deelnemer nog een andere verklaring: “Wij komen alleen voor het geld.“ Protest alom, maar het is waar dat de Verenigde Naties 25 dollar per dag betalen voor transport en ter compensatie van inkomsten. Voor sommige journalisten is dat een weeksalaris.

In Irak komen censuur en zelfcensuur voor, zoals ministers die geregeld hoofdredacteuren bellen om belangrijk nieuws en zelfs bloedbaden geheim te houden. Nu nog gaat dat op basis van vrijwilligheid maar als de grondwet erdoor komt, vrezen journalisten dat de regering 'de censuur wettelijk zal regelen'.

Niemand durft nu al kritisch te schrijven over de milities van de sjiiïtische Moktada al-Sadr, hoewel er bijvoorbeeld bij diens offensief tegen de rivaliserende Badr-brigade eind augustus waarschijnlijk meer dan tweehonderd doden zijn gevallen.

Journalisten wordt aangeraden een bekende tactiek te volgen: maak de feiten over moorden en andere grove mensenrechtenschendingen in het zuiden via de media van het Koerdische noorden wereldkundig, en omgekeerd. Openbaar feiten over corruptie in de hoofdstad Bagdad in de media van de zuidelijke havenstad Basra. Neem de berichten van buitenlandse media over, met bronvermelding uiteraard - na de buitenlandse media zelf voorzien te hebben van dat nieuws. “Persvrijheid moet bevochten worden, het is als een elastiek dat je steeds verder moet oprekken.“

De hoofdredacteur van een nieuw blad in Karbala, Al-Waka, vertelt, nog rood van woede, hoe de provinciale gouverneur durfde te vragen of hij voortaan het hoofdredactionele commentaar in dit onafhankelijke blad mocht schrijven. Toen de hoofdredacteur weigerde, werd hem geld geboden.

Een andere journalist sombert dat al zijn verhalen over corruptie niets uithalen. ,,Waar doe ik het allemaal voor?'' vraagt hij zich af, terwijl de anderen ook mismoedig het hoofd schudden. Hun wordt aangeraden er vooral mee door te gaan. Allereerst omdat de corruptie niet na een paar krantenartikelen en zelfs niet na het uitdelen van lange gevangenisstraffen zal ophouden. En ten tweede: “Stel je Irak voor zonder vrije pers. Dan deden bepaalde politici helemaal waar ze zin in hadden.“

De onafhankelijke media zijn stervende in Irak. Zowel religieuze partijen als de Amerikanen bederven de markt door gratis kranten uit te delen. Televisiezenders hebben geen geld voor goede programma's. En dat is niet het enige: het publiek steunt de kranten ook niet omdat de meeste propagandistische hobbyblaadjes zijn.

Een onderzoekje onder 650 gezinnen in Bagdad heeft uitgewezen dat ook de nieuwsprogramma's van de meer dan tien tv-zenders weinig populariteit genieten. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een programma waarin een door de Amerikanen beschadigd huis gerepareerd en opnieuw ingericht wordt. Ironisch detail: dat programma wordt gemaakt door journalisten die gewerkt hebben voor Saddams zoon Oedai.

De VN hebben geen fonds voor hulp aan onafhankelijke media. De steun van de Iraakse regering hiervoor ontbreekt ook. Wel is er geld gekomen voor een onafhankelijk persbureau, steun voor journalistenbonden en steun voor individuele media. Ook Nederland levert een belangrijke bijdrage in het stimuleren van eigen initiatief in Iraakse media: het rebelse blad Hawlati in Koerdistan blijft op de been dankzij Nederlandse steun.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden