Ira wil 'redder van de vrede' zijn

Noord-Ierland staat weer eens aan de rand van de afgrond. Premier Trimble is afgetreden. Een protestantse terreurgroep dreigt openlijk met geweld in het marsseizoen van de Oranjemannen. Alle partijen roepen het Ira op een stap te maken. Dat zien de republikeinen graag.

AMSTERDAM - De internationale ontwapeningscommissie voor Noord-Ierland, onder het Goede Vrijdag-akkoord opgezet om de terroristen daar van wapens te ontdoen, heeft gisteren gemeld dat het Iers Republikeins leger (Ira) geen enkel wapen heeft ingeleverd.

De mededeling mag geen verbazing wekken: het Ira heeft nooit beloofd, zegt de organisatie, en zal ook nooit een enkele kogel inleveren, voordat ze ervan overtuigd is dat de situatie in Noord-Ierland naar haar zin is: geen overgave. Overigens hebben ook de protestantse terroristen geen wapen afgestaan. Die zeggen dat te doen als het Ira begint.

Het rapport van de commissie onder leiding van de Canadese generaal John de Chastelain had een mijlpaal moeten zijn. Zijn club had een mandaat tot 1 juli en zou daarna overbodig moeten zijn. Maar zoals steeds in de Noord-Ierse kwestie, overal valt een mouw aan te passen: in principe kan de commissie tot februari blijven functioneren, mits de partijen daarmee instemmen.

Als hij mag blijven, zou de Canadese generaal het de komende maanden wel eens druk kunnen krijgen. Het Ira heeft tot nu toe alle druk weerstaan om verder te gaan dan beloften wapens 'buiten gebruik te stellen'. Dan stapt de Noord-Ierse premier David Trimble maar op, en dan komen er maar nieuwe verkiezingen -waarin de radicale krachten zich zullen versterken. Maar de commandoraad van de terreurorganisatie heeft alle reden zich eens goed achter de oren te krabben.

Na de unionisten van Trimble, de Britse én de Ierse regering, heeft gisteren ook de gematigde SDLP (van katholieken die wel bij Ierland willen maar tegen geweld zijn) het Ira opgeroepen wapens in te leveren. Kortom: de republikeinen (Ira) zien alle partijen in het conflict tegenover zich.

En behalve een politieke radicalisering dreigt ook de situatie op straat uit de hand te lopen. Er ontploffen weer bommen in Belfast. De rellen afgelopen maand in de hoofdstad van Noord-Ierland waren de hevigste sinds jaren. Bovendien is het marsseizoen van de protestantse Oranjemannen, altijd goed voor spanningen, weer begonnen. De Loyalist Volunteer Force (LVF), een protestantse terreurgroep, heeft gisteren in de Times verklaard 'met alle middelen' te zullen afdwingen dat protestanten door katholieke wijken mogen marcheren. Dat belooft wat voor de parade van zondag in Drumcree, in het recente verleden toneel van gewelddadige confrontaties.

Alle reden dus voor de republikeinen zich af te vragen of zij de successen van de afgelopen jaren op het spel moeten zetten. De strategie van het Ira en zijn politieke vleugel Sinn Fein is de afgelopen jaren zeer effectief geweest. Ondanks eisen tot ontwapening is de terreurorganisatie nog altijd volledig intact.

Via Sinn Fein maken de republikeinen deel uit van de Noord-Ierse regering. De electorale steun voor de partij is bij de jongste verkiezingen (voor het Britse parlement) weer toegenomen. En er was ook succes voor Sinn Fein in Ierland: de partij voerde met succes de 'nee-campagne' aan bij het referendum over het Verdrag van Nice.

Het Ira moet bijna wel met een antwoord komen: de afgrond is dichtbij. Er lijkt maar weinig voor nodig voor een nieuwe geweldsuitbarsting, die het vredesproces jaren terugwerpt. Maar de terreurorganisatie zal nog even wachten, waarschijnlijk tot na 12 augustus. Op die dag wordt het Noord-Ierse parlement ontbonden, en moeten verkiezingen volgen. Tenzij Londen en Dublin besluiten -net als vorig jaar- het Noord-Ierse zelfbestuur even op non-actief te stellen.

Het Ira gokt erop dat het laatste gebeurt. Vanuit haar perspectief 'krijgen' de andere partijen gelegenheid nog meer concessies te doen op de belangrijkste punten van de terreurorganisatie: hervorming van de Noord-Ierse politie en terugtrekking van Britse militairen. Vervolgens kan Ira dan als 'redder van het vredesproces' naar voren komen.

Als voor die tijd de bom niet barst, moeten de terroristen dan wel met een beter bod komen dan vorig jaar. Toen beloofden zij hun wapens 'volledig en controleerbaar' buiten gebruik te plaatsen. Maar inspecteurs kregen niet meer dan twee armzalige bunkertjes te zien.

De unionisten binnen Trimble's partij, en zeker de radicale protestanten van dominee Ian Paisley, vinden dat zij al veel meegaand zijn geweest. Zij zien het vredesproces als een onderhandeling tussen democratische partijen die geweld afwijzen. Met de handtekening van Sinn Fein onder het Goede Vrijdag-akkoord hebben de republikeinen zich in hun optiek wel degelijk gecommiteerd aan het definitief opgeven van wapens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden