'Ira-top houdt wapens voor eigen veiligheid'

Het komt er dan toch van. Vandaag komen in het Ierse plaatsje Dundalk leden van het Ira bijeen voor overleg met de Canadese oud-generaal John de Chastelain - hoofd van de internationale ontwapeningscommissie voor Noord-Ierland.

Doel is de procedures te bespreken die moeten leiden tot ontwapening van de Noord-Ierse terreurbeweging. Pikant detail daarbij is dat volgens het Britse dagblad The Times het Ira van de Ierse republiek en de Britse regering stilzwijgend toestemming heeft gekregen om een deel van de wapens te behouden. Dit als bescherming tegen mogelijke aanslagen door tegenstanders van het vredesproces, vooral uit eigen kring, zoals de extremistische Real Ira.

Het is publiek geheim dat Noord-Ierse republikeinse voorlieden als Gerry Adams of Martin McGuinness op de dodenlijst staan van hardliners uit republikeinse kring die hun deelname aan het vredesproces zien als 'verraad' aan de Ierse zaak. Het wordt een moeilijke kwestie, temeer daar de protestantse unionisten er steeds op hebben gehamerd dat het Ira álle wapens inlevert.

Het moet ergens in november geweest zijn dat Adams, voor vredesoverleg in Dublin, een bijzonder document kreeg voorgeschoteld. Een landkaart van de Ierse inlichtingendienst, in samenwerking met de Britten, met daarop gedetailleerd locaties waar het Ira zijn wapenvoorraden had verborgen. Adams, leider van Sinn Fein, de politieke tak van het Ira, verschoot van kleur, maar zei niets.

De Ierse autoriteiten ondernamen verder geen actie. Oprollen van de 'geheime' wapenopslagplaatsen zou het Ira weer in staat van oorlog hebben gebracht, waarmee het bestand, en daarmee het hele vredesproces, in duigen zou vallen. Het Ira mocht de eer aan zichzelf houden. Niet lang daarna kwam het bericht dat het Ira een bemiddelaar had benoemd die kon gaan onderhandelen met de ontwapeningscommissie.

Aaro Suonio, de Finse woordvoerder van de in augustus '97 opgerichte ontwapeningscommissie, kan uiteraard op dit soort inside information niet reageren. Vragen over de stand van zaken in het ontwapeningsproces, vastgelegd in het Goede Vrijdag-vredesakkoord uit 1998, zijn uit den boze. ,,Mijn lippen zijn verzegeld'', maar hij kan zich redelijk vinden in de omschrijving van een insider dat het Ira 'hoogzwanger is van ontwapening en dat de vliezen op breken staan'.

,,Ontwapening is het meest essentiële en meest gevoelige onderdeel is het vredesproces'', zegt hij, ,,het is op eieren lopen.'' Hij kan en wil daarom geen exacte cijfers geven over wat aan wapentuig circuleert onder de republikeinse en loyalistische paramilitaire organisaties - 'terreurgroep' of 'terrorist' komt niet over zijn lippen.

De internationale commissie werkt via twee schema's, zegt Suonio. Eerst overleg met de paramilitaire organisaties, dat een redelijk betrouwbaar beeld moet opleveren van de hoeveelheid wapens en explosieven. Volgende stap is de vernietiging van de wapens door de groepen zelf, onder strikt toezicht vanuit de commissie; buitenstaanders zijn niet gewenst.

Suonio is stellig in zijn definitie van decommissioning, letterlijk 'uit bedrijf nemen', zoals bij schepen of krachtcentrales. ,,In de jaren dertig was na de strijd in Ierland ook sprake van decommissioning, toen werden wapens 'buiten gebruik gesteld', ergens begraven, tot ze wegrotten. Dat is voor ons niet genoeg, bij ons gaat het om concrete vernietiging, onder toezicht, verifieerbaar.''

Hoe, is nog een tweede. Voorstelbaar is het opblazen op een verlaten plek in Ierland van hoeveelheden semtex, het reukloze explosief waarvan het Ira naar schatting zo'n drie ton in bezit heeft. Daarbij kunnen dan meteen ook de nodige vuurwapens worden meegenomen. Op 23 mei van dit jaar moet de ontwapening voltooid zijn, precies twee jaar na het referendum in Noord-Ierland en de Ierse republiek over het Goede Vrijdagakkoord.

Toen Suonio hier in 1997 met zijn commissiewerk begon, had hij niet verwacht dat het zo lang zou duren. ,,Als ze mij in augustus 1997 hadden voorspeld dat ik eind 1999 met een Nederlandse verslaggever over het begin van ontwapening zou zitten te praten, had ik ze voor gek verklaard.'' Maar ja, hij is geen Brit, laat staan een Ier, en het wantrouwen, de extreme gevoeligheden bij de partijen hebben hem verbaasd. Inmiddels heeft hij zijn gezin laten overkomen, want het blijft een zaak van lange adem.

En toch is er geweldig veel bereikt, zegt hij. Martin McGuinness, vooraanstaand Ira-veteraan, die in oktober 1998 nog bezwoer dat het Ira nooit wapens zal inleveren, en die nu minister is in het kabinet onder unionistenleider David Trimble. Het Ira dat een half jaar geleden nog op het standpunt stond van 'geen kogel, geen gram', en nu onderhandelt over het tijdschema van ontwapening.

Suonio: ,,En dat we hier in hartje Belfast nu zitten te praten over succesvol ontwapeningsoverleg. Nota bene in hotel Europa, voor het Ira jarenlang symbool van Brits-unionistische overheersing en daarom ettelijke malen doelwit van aanslagen, da's toch een mooie ironie. Echt, het Ira gaat ontwapenen, daarvan ben ik overtuigd. De oorlog is voorbij.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden