Ir. Sjap Holst: Vochtregulatie in huis is beter

TIEL - Na de grasdaken doen nu ook muren van leem in Nederland hun intrede. Of eigenlijk hun herintrede. "Want voor de tweede wereldoorlog werd in ons land nog met leem gewerkt" , zegt architect ir. Sjap Holst uit Geldrop.

Holst heeft in Rosmalen al een 'lemen' huis gebouwd. In Enschede zal dat op wat grotere schaal worden herhaald.

"Ik heb de opdracht voor een project van zo'n dertig woningen, zowel in de huurals in de koopsector" , vertelt de architect.

Een deel van het project, Zelfvoorzienend Wonen 2000, ZW2000, zal bestaan uit sociale huurwoningen en wordt gerealiseerd in samenwerking met de plaatselijke woningbouwvereniging. De plannen zijn nog niet in detail uitgewerkt.

Zeker is volgens Holst echter wel dat een deel van de huizen met stenen van leem worden gebouwd. De overige woningen worden met andere, eveneens 'gezonde' bouwmaterialen opgetrokken.

Demonstratie

Sjap Holst is een van de deelnemers van een expositie 'Duurzaam bouwen en gezond wonen' die nog tot 10 september wordt gehouden in de schouwburg Agnietenhof in Tiel.

De architect kwam daar deze week zelf een demonstratie geven. Gewapend met een bak vol leem in plaats van cement, een forse houten troffel en al voorgedroogde leemstenen, toverde hij een bouwwerkje voor de aandachtige toeschouwers.

Was het de Bossche architect Renz Pijnenborgh die in Nederland de grasdaken introduceerde, Sjap Holst is bezig de weg te plaveien voor de leemsteen.

Niet gebakken

Samen met een baksteenfabriek in Rijssen heeft hij leemstenen ontwikkeld voor zowel dragende muren als niet-dragende binnenmuren. "Het voordeel van leemsteen is dat ze niet gebakken worden maar gedroogd" , vertelt Holst. Er is dus veel minder energie nodig om ze te maken, maar bovendien krijgt deze steensoort daardoor een eigenschap die huizen 'gezonder' maakt.

De vochtregulatie in de woning wordt veel beter doordat de steen vocht kan opnemen en weer afgeven. Het gevolg is een evenwichtiger vochtgehalte in huis.

De keerzijde van die medaille is dat leemstenen ook gevoelig zijn voor vocht. Ze mogen niet echt nat worden, omdat ze dan te week kunnen worden, en moeten worden afgeschermd tegen regen door bijvoorbeeld ver overstekende overkappingen.

In de praktijk is dat volgens Holst geen bezwaar. "In landen als Duitsland, Belgie en Frankrijk hebben ze een eeuwenlange traditie, die - anders dan in Nederland - tot nu toe is voortgezet.

Holst is aangesloten bij een internationale organisatie voor leembouw CRATerre, die haar hoofdzetel in het Franse Grenoble heeft. "In Frankrijk zelf spelen milieu-overwegingen overigens een rol van nulkomma-nul. Daar is het gewoon een traditie en die organisatie heeft als doel om de historische bouwwerken van leem te behouden. CRATerre heeft mij er juist bij gehaald omdat ik de ecologische kant er bij betrek."

Behalve Sjap Holst staan in de Tielse Agnietenhof ook andere stands met materialen (bouw zowel als interieur) die goed worden geacht voor milieu en gezondheid. Er worden bij toerbeurt demonstraties gehouden en morgen is er bovendien een symposium.

De tentoonstelling is georganiseerd door de twee jaar geleden opgerichte stichting Milieu & Ondernemen, voor het rivierengebied. Anders dan de naam zou kunnen suggereren zitten in de stichting geen ondernemers uit de wereld van gezond bouwen.

"We vormen een club enthousiastelingen die zich zorgen maken over het milieu" , zegt voorzitter Karel Beckers.

Waar de stichting zich vooral zorgen over maakt is dat er zoveel wordt gepraat over het milieu, terwijl er in werkelijkheid zo weinig gebeurt.

Uitgeblust

"De mensen lezen over het moeizame verloop van de milieu-discussie in Rio, lezen over compromis na compromis, zien een bestuurlijk gevecht om macht en economische belangen. Daar horen en zien ze veel te veel over. Uiteindelijk houdt geen mens dat vol. De interesse raakt uitgeblust" , zegt Beckers.

De tentoonstelling is bedoeld om mensen te laten zien dat er ook daadwerkelijk iets van de grond komt.

"Wij beijveren ons als stichting om het grote gat te tonen dat er ligt tussen wat in 'Den Haag' op tafel komt en datgene wat mensen zelf kunnen doen."

De stichting heeft geen geld, maar hoeft in de Afgnietenhof alleen de kosten te vergoeden. Bovendien geeft een bank 'enige rugdekking'.

Beckers: "Het belang van milieukwesties moet over de partij-politieke en andere belangen heen worden getild. We moeten iedereen zien te interesseren: makelaars, banken, gemeenten, woningbouwvereningingen, burgers en noem maar op."

De stichting lobbyt, als er aanleiding toe is, rechtstreeks bij alle betrokken partijen. De tentoonstelling is ook een middel om het doel te bereiken.

Een maand

Voor de opening zijn meer dan driehonderd architecten, aannemers, gemeenten en organisaties uitgenodigd. Beckers is er erg mee ingenomen dat de tentoonstelling door medewerking van derden een maand lang kon duren. "Dan bereik je veel meer mensen dan met een kort durende expositie. Er druppelen hier per dag gemiddeld dertig mensen binnen. Opvallend is dat er veel bezoekers uit andere delen van het land komen, soms zelfs uit verre uithoeken."

Ook gemeenten en organisaties, zoals woningbouwverenigingen, tonen belangstelling.

"Je hoort dan vaak het argument dat ze zelf ook bezig zijn met het opzetten van een beleid in de sfeer van een goed milieu en gezondheid. Te vaak blijft dit voornemen steken bij theorie. Men is blij op een tentoonstelling als deze ook eens parktijkvoorbeelden te zien en een idee te krijgen van wat er kan."

Die praktijkvoorbeelden in de Agnietenhof varieren van de leemstenen van Sjap Holst en de grasdaken tot milieubesparing, isolatie en gezonde bedden en natuurverf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden