Inzet verkeerscontrole tegen misdaad mag

dynamische controle | Het is omstreden, maar de Hoge Raad keurt het goed: verkeerscontroles inzetten tegen criminelen.

Natuurlijk, de politie mag verkeerscontroles uitvoeren. Maar mag ze dan meteen de auto doorzoeken, op zoek naar aanwijzingen voor criminaliteit? Nee, oordeelde het gerechtshof in Amsterdam vorig jaar. Twee mannen bij wie bij zo'n controle een kilo wiet in de achterbak was gevonden, kregen daarom vrijspraak. Ten onrechte, stelt nu de Hoge Raad, want de politie hield zich aan de regels.

Een opluchting voor de Amsterdamse politie. Voor haar is de zogeheten dynamische verkeerscontrole een belangrijk middel in de strijd tegen beroepscriminelen. Drie jaar geleden beschreef ze die nieuwe aanpak in een interne handleiding, het 'Blauwe Boekje', en in de nieuwste versie daarvan stelt ze 'met enige trots' dat deze methode 'landelijk een begrip is geworden'.

Critici zeggen dat verkeerscontroles in deze methode oneigenlijk gebruikt worden. Bovendien werkt deze aanpak etnisch profileren in de hand, omdat in de praktijk vaak allochtonen eruit gepikt worden. "Maar de Hoge Raad werpt zich op als beschermer van de overheid", zegt Christian Flokstra, advocaat van de twee mannen om wie de zaak draait, "niet van de burger".

Op zich is de politieaanpak helder beschreven in het Blauwe Boekje. Houd mensen staande die afwijkend gedrag vertonen. Doe dat onder het mom van een verkeerscontrole. Maak een praatje en probeer meer te weten te komen. En vraag terloops toestemming voor het doorzoeken van de auto.

De politie maakt er dus geen geheim van dat het haar volstrekt niet om de verkeerscontrole te doen is, ze wil slechts beroepscriminelen spotten en controleren. Tot nu toe hadden die het gevoel dat ze niets te vrezen hadden van politie in uniform, en dat moet veranderen. Die 'dynamische controles' worden trouwens regelmatig uitgevoerd door rechercheurs die alleen voor deze gelegenheid een uniform aantrekken.

Zo worden bevoegdheden uit de verkeerswet ingezet voor iets heel anders dan waarvoor ze bedoeld waren, oordeelde het gerechtshof, en daarmee gaat de politie haar boekje te buiten.

Maar de Hoge Raad veegt dat oordeel van tafel: de politie vroeg eerst keurig naar rijbewijs en kentekenbewijs en daarmee liet ze zien niet naar criminelen te zoeken, althans niet uitsluitend. "Na die formaliteit heeft de politie kennelijk vrij spel", concludeert Flokstra. Als de samenleving dit wil, vervolgt hij, moet dat in de wet geregeld worden, na een democratisch debat. "Maar dat heeft ook nadelen. De politie wijst steeds op de drugs of wapens die ze aantreffen. Maar al die keren dat mensen met een kleur worden aangehouden om niets, worden vergeten."

Mensen alleen om etnische of religieuze kenmerken aanhouden mag niet, waarschuwt de Hoge Raad nog. Maar daarvan was bij de mannen met hun kilo wiet geen sprake. Weliswaar omschreef de politie hen als een Surinaams-Hindoestaanse man en een 'Oost-Europees type', maar volgens de Hoge Raad was dat niet doorslaggevend. Ze reden tenslotte ook door een arme wijk in een dure auto die geleast was van een bedrijf dat slecht bekend staat.

undefined

Grote, kale mannen in een kleine auto

Een jonge jongen in een oude, verlaagde BMW met spoilers? Dat plaatje klopt. Diezelfde jongen in een gloednieuw, maar klein autootje? Verdacht. Vier gespierde mannen, kaalgeschoren en getatoeëerd, in een Suzuki Alto? Verdacht. Hoe pikt de politie mensen eruit voor 'dynamische verkeerscontroles'? Onderbuikgevoel is vaak genoeg, staat in het Blauwe Boekje van de politie. Verder wordt er gelet op afwijkend gedrag: lang in een geparkeerde auto zitten, te joviaal doen tegen de politie, te hard rijden. Etnisch profileren is taboe, weet de politie. Verwijzingen naar allochtonen worden in het boekje dus vermeden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden