Inzet: Obama's pen en telefoon

Gang naar rechter moet Republikeinse rechtervleugel rustig houden, die impeachment wil

BOSTON - "Wees nou niet zo boos de hele tijd!" President Barack Obama stond in het Uptown Theater in Kansas City bepaald niet te beven van het nieuws dat het Huis van Afgevaardigden hem voor de rechter gaat slepen. Hij kreeg het publiek aan het lachen met gespeelde wanhoop over de Republikeinen: "Kom op zeg, ik ben nog maar een paar jaar president, laten we nou samen nog wat voor elkaar boksen, kun je daarna boos worden op de volgende."

Maar daar kwam het gisteren weer niet van. Op de laatste dag voor het reces probeerden de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, waar ze de meerderheid hebben, een wet te laten aannemen die geld vrijmaakt voor het opvangen van jonge vluchtelingen uit Midden-Amerika. Daarvan komen er de laatste maanden veel meer de grens over dan opvangcentra en rechtbanken aan kunnen.

Het Witte Huis kondigde een veto aan: het bedrag was veel kleiner dan waar de president om had gevraagd, en er zaten allerlei beperkende voorwaarden aan vast. Maar het voorstel werd gisteravond ingetrokken omdat die voorwaarden de rechtervleugel van de partij juist niet ver genoeg gingen. Opnieuw kan Obama zeggen dat het Congres zijn werk niet doet.

En zo gaat het al sinds 2010, toen de Democraten de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden verloren en de Republikeinen begonnen met een blokkade van Obama's agenda. Hij wilde meer investeringen in bruggen en wegen, een hoger minimumloon, gelijke beloning voor mannen en vrouwen en betere regels voor immigratie.

Niets kwam erdoor. Samenwerken met de president zou veel Republikeinse afgevaardigden in problemen brengen met de achterban in hun district.

Begin dit jaar kondigde Obama aan, die doelen dan maar zoveel mogelijk te zullen verwezenlijken door zijn bevoegdheden als president te gebruiken. "Ik heb een pen en een telefoon", zei hij uitdagend.

Zo verbood hij de federale overheid nog zaken te doen met bedrijven die hun medewerkers minder betalen dan het verhoogde minimumloon (7,54 euro) dat hij bij wet voor iedereen had willen invoeren. En nu hij niet de onzekerheid weg kan nemen voor alle elf miljoen illegalen, wil hij een half miljoen mensen helpen, zoals de ouders van kinderen die Amerikaans staatsburger zijn.

Tegen die strategie brengen de Republikeinen nu de rechter in stelling. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat een van de huizen van het Congres dat doet. Ironisch genoeg kozen ze als formele klacht dat Obama een klein deel van zijn nieuwe zorgstelsel, Obamacare, pas in 2016 helemaal wil invoeren. Hij moet dat meteen doen, vinden ze - ofschoon ze tientallen keren hebben gestemd voor het intrekken van die wet.

Ze maken weinig kans, is de mening van de meeste staatsrechtdeskundigen. De president zweert bij zijn aantreden dat hij 'de wetten getrouw zal uitvoeren', maar daar heeft hij speelruimte in. En doorgaans nemen rechters alleen zaken aan waarin een klager concreet schade lijdt.

Staat het Congres dan machteloos? Helemaal niet. De Grondwet biedt de mogelijkheid van een afzettingsprocedure, impeachment. Het laatst werd dat geprobeerd bij president Bill Clinton, over zijn verhouding met een stagiaire. Maar daar werd Clinton alleen maar populairder door. Ook nu zijn de meeste Amerikanen tegen impeachment. De Republikeinse leiding piekert er dan ook niet over - maar alweer heeft daar de rechtervleugel van de partij andere gedachten over.

Om die vleugel rustig te houden heeft John Boehner, de voorzitter van het Huis, vermoedelijk tot de rechtszaak tegen Obama besloten. Tot zijn ergernis praten nu juist de Democraten graag over impeachment: na elke suggestie dat de Republikeinen dat hierna toch van plan zijn, stromen de giften binnen voor de campagnes voor de Congresverkiezingen. Die zijn in november, en dat voelt al heel dichtbij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden