Invloed fraters Curaçao nog voelbaar

Kinderen op de speelplaats van een 'goede' school in hoofdstad Willemstad van de Fraters van Tilburg.Beeld RV

De orde der dominicanen sloot de Curaçaose volksmassa uit van goed onderwijs. Reden voor de instabiliteit van nu.

Ze promoveert weliswaar op de ontwikkeling van de Curaçaose samenleving in de vorige eeuw, maar het onderzoek van de Leids-Curaçaose historicus Margo Groenewoud geeft antwoord op een wel zeer actueel thema: Hoe komt het toch dat Curaçao als zelfstandig land binnen het koninkrijk zo instabiel is, met de ene na de andere regering, met corruptie en vriendjespolitiek?

Het huidige hoger beroep tegen ex-premier Gerrit Schotte is daarvan een in het oog springend voorbeeld, maar ook de 'poging tot staatsgreep' van eerder dit jaar.

Groenewoud concludeert dat afgelopen eeuw weliswaar een democratisch stelsel over Curaçao is 'uitgerold', maar dat een maatschappelijk middenveld dat dit systeem moet dragen nagenoeg ontbreekt. "Het vermogen om te denken vanuit een collectief belang, in West-Europa groei je daarmee op", zegt Groenewoud. "Mensen doen hier op grote schaal bestuurs- en vrijwilligerswerk, vóelen zich burger, zijn deelnemer aan een samenleving. Maar die ervaring ontbreekt op Curaçao. Daarmee heeft de democratie geen wortels."

Tekst loopt door onder afbeelding

Margo GroenewoudBeeld RV

Groenewoud weet dat ze met haar onderzoek een gevoelig thema aansnijdt, en kiest haar woorden daarom met zorg. Het ontbreken van burgerschap is ook geen verwijt aan de Curaçaoërs van nu, maar een gevolg van beleid uit de vorige eeuw, en vooral van de rol die de katholieke kerk daarin speelde. "De Curaçaose samenleving raakte na de komst van de olieraffinaderij in 1915 in alle opzichten in een stroomversnelling - demografisch, economisch en sociaal."

Rol van de kerk

Maar de rol van de kerk werkte volgens haar de ontwikkeling naar democratie en zelfbestuur tegen, door onderwijs slechts toegankelijk te maken voor uitverkoren kinderen uit hoofdstad Willemstad. "Alleen zij die afkomstig uit gezinnen die 'goed katholiek' waren, kregen goed onderwijs en mochten zich ontwikkelen." De anderen, die vooral op het platteland woonden, werden gezien als 'inferieur' en uitgesloten.

Anders dan in Suriname waar protestante zendelingen actief waren, en Nederlands-Indië waar de katholieke kerk de Nederlandse ambtenaren bediende, werd op Curaçao de orde der dominicanen ingezet om de Afro-Curaçaose katholieke bevolking verder te helpen. "De Fraters van Tilburg en Zusters van Roosendaal die door de dominicanen werden ingeschakeld om het onderwijs te verzorgen, stonden bekend om de kwaliteit van het onderwijs dat zij gaven. Op Curaçao gaven ze echter alleen in de stad, op enkele betaalde scholen, het volledige lesaanbod. Op het platteland doceerden ze slechts flarden van dat aanbod. En dat deden ze niet zelf, dat lieten ze doen door kwekelingen."

'Nou koest nou kalm'

Groenewoud, die de ontwikkeling van de Curaçaose samenleving tussen 1915 en 1973 bestudeerde, signaleert dat de katholieke kerkleiding werkte op basis van iets wat je nu een risicoanalyse zou noemen: zij investeerde in de groepen die mogelijk mondig zouden worden en voor onrust konden zorgen. Daarin werden ze (met subsidie) gesteund door de Nederlandse koloniale overheid en grote bedrijven als Shell en de havenbedrijven. Die hadden er ook belang bij dat de opkomende middenklasse in Willemstad niet te veeleisend werd. Er moest vooral 'rust' zijn op het eiland.

De bisschop van Willemstad, Johannes Holterman (zelf dominicaan), kwam pas na de grote opstand van 30 mei 1969 op Curaçao tot het inzicht dat de houding van zijn kerk ten opzichte van de bevolking in de decennia daarvoor niet juist was geweest, zegt Groenewoud. Hij typeerde die kritisch als altijd maar 'nou koest nou kalm'.

Groenewoud heeft dat citaat maar als titel van haar proefschrift gebruikt. Het zegt alles.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden