'Investeren in voorsprong' is vooral riskante retoriek

Wie de publiciteit volgt zal het beamen. Hebben we het over de computer in de school, gaat negen van de tien keer over geld of over techniek. Niet over onderwijs.

Begrijpelijk is dit wel. Want geld is natuurlijk een probleem, en liefhebbers van ICT (informatie- en communicatietechnologie) vinden de techniek fascinerend. Maar de retoriek van de school die klaar moet zijn voor de 21ste eeuw is niet voldoende. En de gedachte dat de computer onvermijdelijk zal leiden tot een 'enorme cultuuromslag', omdat doceren en onderwijzen definitief zullen moeten wijken voor begeleiden (zoals M. J. Fraanje in NRC Handelsblad schreef) lijkt op z'n minst naïef. Maar Fraanje's bedoeling is ook niet zozeer een bijdrage te leveren aan de ideeënontwikkeling over ICT in het onderwijs, maar aan te dringen op meer investeren. Dan hebben we het dus weer over geld.

Toen het Greijdanus College zich meldde als kandidaat voorhoedeschool, namen wij ons voor de verplichte kwantitatieve doelstelling (één computer per tien leerlingen) te vertalen in onderwijsdoelstellingen. Nu we voorhoedeschool zijn en dus geld krijgen voor apparaten en nascholing, maken we door verschuiving in de begroting geld vrij voor de aanstelling van interne consulenten, die nadenken over een zinvolle integratie van ICT in onze school, gerelateerd aan wat wij onderwijskundig en pedagogisch nastreven. Ook onze ICT-stuurgroep heeft hier een belangrijke taak. Zonder een doordachte visie zouden we ons al te gemakkelijk door de techniek op sleeptouw laten nemen. Maar zo'n visie ontwikkelen, dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Wij merken hoe snel ook in onze projectopzet de discussies weer worden gedomineerd door technische kwesties.

Bepaalde functies van ICT in het onderwijs liggen voor de hand. De computer biedt mogelijkheden om het onderwijsproces beter te organiseren, bijvoorbeeld door registratie van leervorderingen, waarbij ook leerlingen zelf betrokken kunnen worden. En het is vanzelfsprekend dat de school leerlingen helpt technisch vaardig te worden in het omgaan met ICT, voorzover dat nog nodig is. Maar hier beginnen meteen ook de onderwijskundige vragen. Zouden wij leerlingen niet moeten stimuleren een zelfstandige en kritische visie te ontwikkelen op een samenleving die door ICT grondig aan het veranderen is?

Een vanzelfsprekende toepassing van ICT lijkt ook het gebruik ter ondersteuning van het leren. Nu valt de daarvoor beschikbare 'courseware' nogal eens tegen, omdat deze vooral hulp biedt voor de uit onderwijskundig oogpunt minst interessante fase van het leerproces, namelijk die van 'drill en practice'. ICT maakt leerlingen niet zelfstandiger wanneer de rol van de docent als trainer wordt overgenomen door een computerprogramma. Zelfs als een programma leerlingen helpt om zonder hulp van een docent nieuwe vaardigheden aan te leren dan verschuiven niet zozeer functies van docent naar leerling, maar van docent naar computer.

De sterkste retoriek met betrekking tot de ICT in het onderwijs valt te vernemen in de beschouwingen over het studiehuis, de vernieuwde tweede fase van havo en vwo. ICT kan leerlingen in de school helpen zich voor te bereiden op een levenlang leren. Zij kunnen leren zelfstandig en verantwoord om te gaan met informatie, zo wordt gezegd. Ik hoop van harte dat het zo is. Maar het zal niet vanzelf gaan. Grasduinen op het Internet kan leuk zijn, maar leren leerlingen daardoor leren? Het opzoeken en 'downloaden' van hapklare brokken informatie die zo in het verslag of werkstuk kunnen, hoeft niet meer te zijn dan een handigheidje. ICT is vergelijkbaar met de practicumspullen voor scheikunde. Ze in school halen en leerlingen ermee laten spelen is één ding, ermee leren is iets anders.

Het voorhoedeproject ICT is bedoeld om het onderwijs technologisch een sprong voorwaarts te laten maken. Daarover is al scepsis genoeg. Maar belangrijker nog is het dat 'investeren in voorsprong' (zoals het project heet) scholen helpt te ontdekken hoe het onderwijs beter kan worden door toepassing van ICT.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden