Investeren in problemen oplossen

sociale ondernemingen | Investeren met 'impact' is in opkomst. Ofwel: hoe zet je geld aan het werk om de samenleving duurzamer en socialer te maken. Het fonds Social Impact Ventures stopt onder meer geld in het belonen van afval scheiden.

Als een bedrijf alleen maar winst wil maken, klopt het tevergeefs aan voor geld uit het fonds Social Impact Ventures. "De eerste doelstelling moet zijn: een maatschappelijk probleem oplossen", zegt Willemijn Verloop, mede-oprichter van het fonds. Daarna pas: geld verdienen.


Bedrijven die zo in het leven staan zijn 'sociale ondernemingen'. Eén van de bekendste voorbeelden is Tony's Chocolonely, opgericht om een slaafvrije cacaoketen van de grond te krijgen. Taxi Electric, de firma die schone taxi's in Amsterdam laat rijden, is er ook één. Het heeft met succes een beroep op Social Impact Ventures gedaan. Het bedrijf brengt de CO2-uitstoot in de stad omlaag en biedt vast werk aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Dat zijn niet alleen mooie voornemens. "We rekenen onszelf daar op af", zegt Verloop. "We gaan praten met zo'n bedrijf, leggen in overleg meetbare doelen vast, maken een vijfjarenplan en eens per kwartaal wordt gerapporteerd. We integreren zo de maatschappelijke doelstellingen volledig in de investering. Dat doet geen enkel ander Nederlands fonds op die manier."


Verloop vindt het 'heel normaal' om zo met bedrijven om te gaan. "Eigenlijk zou het altijd zo moeten werken. Maar er zijn niet veel investeerders die dit doen. De financiële winst voor de aandeelhouders is altijd leidend, niet de winst voor de samenleving." Toch zijn voor zo'n aanpak investeerders te vinden. Het was de bedoeling afgelopen jaar 35 miljoen euro op te halen, het werden er 40. Eerst waren er losse investeerders zoals ondernemers en families, toen was er een grote klapper van 15 miljoen euro van het European Investment Fund, gelieerd aan de Europese Investeringsbank. Dat trok andere Nederlandse institutionele beleggers over de streep zoals de bank ASN, goed voor 3 miljoen, en verzekeraar ASR die met 5 miljoen euro meedoet.


Daarmee is Social Impact Ventures nu het grootste onafhankelijke impactfonds in Nederland. Het springt in het gat dat valt als een beginnend bedrijf met een goed, en duurzaam en sociaal, idee groter wil groeien. De fase van de 'start-up', vaak gefinancierd met eigen geld en welwillende familie en kennissen, is dan voorbij. Het product of de dienst heeft potentie, maar dan? Banken steken doorgaans geen geld in bedrijven die zich nog moeten bewijzen.


"Investeerders hadden vooraf wel zorgen", constateert Verloop. "Kunnen jullie het geld wel verstandig wegzetten? Maar er zijn meer dan genoeg kandidaten." Het bureau McKinsey bracht onlangs de 'sociale ondernemingen' in Nederland in kaart: een snelgroeiende sector met tussen de 3000 en 5000 bedrijven. Veel nog aan de jonge kant, maar genoeg bedrijven die kunnen groeien. Sociale ondernemingen groeien volgens McKinsey zelfs harder, wat betreft omzet en werkgelegenheid, dan een gemiddeld mkb-bedrijf.


Dag in week bij ondernemer


"Het loont wel om vroeg met ondernemers in gesprek te gaan", zegt partner in het fonds Warner Philips. "Dat leidt niet altijd meteen tot iets. Maar we geven ze adviezen en na een jaar bijvoorbeeld kloppen ze weer aan." De bedrijven die uiteindelijk geld uit het fonds krijgen, injecties van tussen de 500.000 euro en 3 miljoen euro, kunnen rekenen op intensieve begeleiding. "We gaan rustig een tijdje een dag in de week bij een ondernemer zitten."


Bedrijven op die manier financieren, begeleiden en afrekenen op maatschappelijke doelen, staat nog in de kinderschoenen in Nederland, constateert Philips, die acht jaar in de Verenigde Staten werkte met investeringsfondsen. "In Engeland gebeurt het wel meer. In de Verenigde Staten is sowieso meer lef, meer durfkapitaal." Daar is het motto 'spray and pray', zoals Philips zegt. Ofwel: het geld uitstrooien en bidden dat er wat groeizaams tussen zit. "In Nederland is het: eerst zien, dan geloven."


Verloop en het team zijn nu in gesprek met bedrijven die kansrijk zijn voor een bedrag uit het fonds. De inzamelingsketen Afval Loont doorstond de selectie. Gesprekken zijn gaande met ondernemers in de onderwijssector. De komende drie jaar moet de 40 miljoen euro een bestemming vinden. Daarna breekt de groeifase aan, waarin bedrijven zich moeten bewijzen. De looptijd van het fonds is tien jaar, lang genoeg om een goed rendement voor de investeerders op te leveren, denken Verloop en Philips. Als de sociale ondernemingen groter groeien, kunnen andere financiers het daarna overnemen.


Hun aanpak wekt ook belangstelling van andere beleggers. Verloop juicht dat toe maar heeft geen tijd om ze allemaal van tips te voorzien. "We willen ook in Nederland laten zien dat er een markt van te maken is. Internationale studies tonen aan dat impactfondsen het op de lange termijn beter doen dan fondsen zonder maatschappelijke doelen. Hoe groter deze markt wordt, hoe beter voor de samenleving."

De eigen portemonnee of clubkas spekken met afval

"Zo, dertig kilo oud papier." Joop Duindam weegt de oogst aan afval dat een ouder echtpaar net heeft ingeleverd. Groene bakken glijden over rollers zoals bij de bagagecontrole op een luchthaven. Tegen de achtergrond van een groen landschap van behang tikt Duindam de gegevens in. Een oude frituurpan leveren ze ook nog in en wat plastic. "Die plantenbakken mag niet. Met plastic bedoelen we verpakkingen uit de supermarkt en zo", legt Duindam uit. Het echtpaar, dat binnenkort kleiner gaat wonen, houdt een pasje tegen een scanner en krijgt zo geld voor de spullen, ongeveer 2 euro.


Meer mensen trotseren deze koude ochtend de natte sneeuw en komen naar Afval Loont in een oude gymzaal in Noordwijk. Het is de nieuwste vestiging van een nog jonge, sociale onderneming. In Barendrecht en het Rotterdamse Hoogvliet bestaat deze inzameling al langer. In Noordwijk nog geen drie weken en het lijkt aan te slaan. "We hebben al 11.000 kilo afval ingenomen en 650 aanmeldingen van klanten", vertelt Duindam trots.


Het concept is simpel. Mensen kunnen papier, plastic, kleine elektronische apparaten, frituurvet en textiel inleveren tegen een kleine vergoeding. Ze sparen via een pasje. Is de tien euro bereikt dan komt het op de bankrekening. De eigen of die van de school, sportvereniging of een goed doel. De man die binnenkomt met een paar half gescheurde vuilniszakken vol oude kleding, hoeft helemaal geen pasje en geen geld. "Dat kan ook", zegt Duindam, "dan gaat de opbrengst naar de Voedselbank".


Bestuurder Rob Hoogervorst van de Noordwijkse voetbalvereniging SJC komt binnenlopen om een afvalrekening voor de club te regelen. "We willen de leden enthousiast maken om hier hun afval in te leveren. Dat is een welkome aanvulling op de clubkas, elk dubbeltje is meegenomen." Duindam kan dat zo regelen dat niet iedere lid een eigen pasje hoeft te hebben. Hij pakt een groene klapper met qr-codes erin. "Als iemand van de voetbal komt of van een school, scan ik die code en komt het geld op één pas."


Afval Loont is een commercieel bedrijf met verschillende doelstellingen. Natuurlijk gescheiden inzamelen, zodat het afval gerecycled wordt en niet verbrand. Maar ook: mensen bewust maken van hun milieugedrag en werkgelegenheid creëren voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Voor Joop Duindam kwam de baan van 32 uur bij Afval Loont net op tijd. "Ik heb drie jaar in de WW gezeten, begin maart zou ik in de bijstand belanden. Daarvoor heb ik zestien jaar bij een staalbedrijf gewerkt, maar dat ging failliet. Ik heb veel gesolliciteerd, maar de leeftijd hè, ik ben 59 jaar."


Afval Loont werkt samen met de bedrijven Van Gansewinkel en Rebel, beiden aandeelhouder. Het fonds Social Impact Ventures heeft daarnaast in het bedrijf geïnvesteerd en begeleidt directeur Jorgen van Rijn. "Het is heel prettig om een sparring partner te hebben die meekijkt met de bedrijfsvoering. Het fonds heeft bijvoorbeeld actief meegewerkt aan zoeken naar versterking van het management."


Ook dilemma's werpt Van Rijn op bij de geldschieter. "We zijn in gesprek met de gemeente Schiedam die het concept wil gebruiken maar de inzameling zelf wil doen. Er zijn meer gemeenten die op die manier hun naam eraan willen verbinden." Dat kan, zo hebben ze met de investeerder besproken, als de sociale en duurzame doelstellingen maar overeind blijven. "Dat is geen punt van discussie."


Afval Loont heeft inmiddels in totaal bijna 8 miljoen kilo afval ingenomen, goed voor bijna 590.000 euro aan spaartegoed. Dit jaar zullen er minimaal vijf filialen bijkomen, verwacht Van Rijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden