Intrigerend én irritant

Peter Sellars maakte van Purcells 'The Indian Queen' een koloniaal drama, in de bak spannend begeleid door het dirigerende duiveltje Teodor Currentzis.

De grote, visionaire operabaas Gerard Mortier (1943-2014) had een oog voor spannende, ongewone combinaties. Begin 2014, vlak voor zijn dood, zorgde hij in het Teatro Real in Madrid voor de opzienbarende wereldpremière van de opera 'Brokeback Mountain', een samenwerking van componist Charles Wuorinen, schrijfster Annie Proulx en regisseur Ivo van Hove. Twee maanden eerder had Mortier in hetzelfde theater twee andere bijzondere grootheden bij elkaar gebracht. Regisseur Peter Sellars en dirigent Teodor Currentzis werkten op zijn verzoek samen aan Purcells 'The Indian Queen'. Sony Classical bracht die spannende samenwerking uit op dvd.

Sellars en Currentzis. Je kunt bijna in het hoofd van Mortier meekijken toen hij deze combinatie van enfants terribles bedacht. Sellars de eigenzinnige Amerikaanse regisseur met immer dat typische, ontplofte kapsel en Currentzis de al even onconventionele Griekse dirigent. Als Currentzis aan het begin de orkestbak in Madrid betreedt, valt onmiddellijk op dat hij zijn halflange haren in twee knotjes achter op zijn hoofd heeft geknoopt. Een duiveltje in een doosje.

De internationale recensies die na de verschillende voorstellingen van de co-productie in Rusland, Spanje en Engeland verschenen, bieden een gemixt beeld. Over de muzikale aanpak van Currentzis en zijn geweldige MusicAeterna-orkest zijn de critici zonder meer lovend, maar Sellars is een ander verhaal. Diens vaak simpele beelden, naïeve regiestijl en bijpassende gestiek roepen weerstand op en toch intrigeren ze tegelijkertijd. Een criticus verwoordde het erg mooi: "Ik was blij dat het afgelopen was, maar ik had het voor geen goud willen missen."

Even wat achtergrond. De zwanenzang van Henry Purcell is een problematische compositie. De muziek is vintage Purcell, maar scenische uitvoeringen van de semi-opera 'The Indian Queen' vragen om radicale keuzes. De compositie is eigenlijk een losse verzameling toneelmuziek van ruim een uur, geschreven voor een heroïsche tragedie in vijf aktes van John Dryden en Robert Howard. Tijdens het componeren ervan in november 1695 stierf Purcell, waarna zijn jongere broer Daniel de ontbrekende muziek voor de vierde akte componeerde. Het oorspronkelijke verhaal gaat over een oorlog tussen Inca's en Azteken.

Sellars, die de muziek al heel lang kende en bewonderde, zag pas mogelijkheden tot een hedendaags drama toen hij 'The Lost Chronicles of Terra Firma' van de Nicaraguaanse schrijfster Rosario Aguilar had gelezen. Daarin wordt de verovering van Zuid-Amerika door de Spaanse conquistadores gezien door de ogen van de inheemse echtgenote van de Spaanse onderkoning. Sellars herschreef het onderliggende drama en maakte van de oorlog tussen de bewoners van Peru en Mexico een verhaal over de brute, koloniale onderdrukking van de lokale bevolking door de Spanjaarden. Daartoe veranderde hij de namen van Drydens personages, maar van de muziek bleef hij af.

De voorstelling werd opgerekt met dans, met gesproken tekst en met andere muziek van Purcell. Die muziek is heel inventief door de voorstelling heen geweven. Zo is er plaats gevonden voor Purcell-hits als 'O solitude', 'Sweeter than roses' en 'Music for a while', en zelfs voor geestelijke muziek uit Purcells anthems. Steeds past die muziek perfect bij de handeling op het toneel en in die zin is deze 'Indian Queen' uitermate verrassend en overtuigend. Er wordt in de naïef aandoende decors van Gronk een heel Purcell-bouwwerk opgetuigd dat de componist zelf nooit zo bedoeld heeft, maar dat intrigeert en soms ook irritant is. Dat rituele bewegingstheater à la Sellars hebben we nu wel gezien, evenals de geijkte kostumering van de personages, onder wie natuurlijk weer die zwaarbewapende Amerikaanse soldaten.

Maar uiteindelijk werpt Sellars met behulp van Aguilars teksten relevante vragen op die je beslist aan het denken zetten. En altijd is er die wonderschone muziek van Purcell, waar je nooit genoeg van kunt horen. Nadine Koutcher, in 2012 winnares op het Vocalisten Concours in Den Bosch en een favoriete zangeres van Currentzis, is weergaloos in 'O solitude'. De jonge Julia Bullock is als Teculihuatzin (the Indian Queen) een openbaring. Haar scènes met haar echtgenoot, conquistador Don Pedro de Alvarado (tenor Noah Stewart), zijn sensueel gezongen en spannend geacteerd. Vince Yi en Christophe Dumaux zijn uitstekend in de hoge countertenorrollen en Maritxell Carrero declameert als Leonor, dochter van het multiraciale echtpaar, heel geconcentreerd de teksten van Aguilar.

Daaronder zit de hele tijd de geniale muziek van Purcell, met verve uitgevoerd door het Russische authentieke orkest en koor uit Perm. Behalve aan het begin - met die duivelse haarknotjes - is Currentzis in deze productie niet te zien. Maar zijn onstuimige aanwezigheid is alom hoorbaar. In Madrid zijn ze na afloop laaiend enthousiast. Mortier kon tevreden zijn.

OPERA

Peter Sellars/Teodor Currentzis

Purcell 'The Indian Queen' (Sony Classical)

HHHHH

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden