Intifada / Palestijnse vrouw extra onder druk

Ze maken deel uit van een conservatieve samenleving, moeten door de intifada onder zware omstandigheden voor hun gezin zorgen, en krijgen ook nog eens klappen thuis: de Palestijnse vrouwen zitten in een moeilijke positie.

,,De beschietingen hebben een deel van mijn hart weggenomen'', zegt Iman Greijeb, een jonge vrouw uit het dorpje Beit Sahoer, dat regelmatig onder vuur ligt van Israëlische tanks en helikopters. ,,Niets kan me meer gelukkig maken. Noch mijn broers trouwerij, noch de goede cijfers van mijn kinderen op school. Ik heb niet langer het geduld en energie om mijn kinderen te helpen met hun huiswerk, en ik wind me op over de kleinste dingen, soms geef ik mijn kinderen straf om niets.''

De Palestijnse vrouwen staan van alle kanten onder druk. In de conservatieve, patriarchale samenleving moeten zij voor het gezin zorgen. Sinds het uitbreken van de intifada negen maanden geleden is dat een extra zware last geworden. Hoe krijg je je kinderen veilig uit school als er geschoten wordt? Hoe moet je eten klaarmaken als je man geen geld meer in brengt en de hele dag werkloos thuis rondhangt? Hoe verzorg je je kinderen als je extra tijd nodig hebt voor het verbouwen van groenten in je moestuin, met het sprokkelen van hout (als brandstof), omdat er geen geld meer is? Hoe zorg je voor je ouders als je door de afsluitingen hun huis niet kan bereiken?

Lukt het haar niet haar gezin te beschermen, dan wordt ze er, in tegenstelling tot haar man, op afgerekend. Want de Palestijnse vrouwen zijn door de semi-oorlogssituatie én verslechterde verhoudingen in de privésfeer dubbel het slachtoffer geworden. Haar man kan er niets aan doen dat hij geen werkvergunning meer van de Israëli's heeft, is de algehele opvatting. Maar als de kinderen schreeuwen en ruziën omdat ze nergens heen kunnen vanwege de afsluitingen, dan heeft de vrouw haar plichten verzaakt.

Waren de vrouwen tijdens de eerste intifada zeer actief in het verzet zij aan zij met de andere sekse, nu is hun rol aanzienlijk beperkt. En dat maakt hun positie nog zwakker. Vroeger viel het Israëlische leger soms dorpjes en huizen binnen en beschermden vrouwen huisraad en gezochte mannen met hun eigen lichaam. Heldinnen werden ze. In de huidige intifada vinden rellen vooral aan de randen van de autonome Palestijnse steden plaats, op vaste tijdstippen. Aangezien de vrouwen niet geacht worden zomaar naar buiten te gaan, nemen ze er nauwelijks aan deel. Meer dan ooit zijn ze gekluisterd aan huis. En daar is de controle nog benauwender geworden door de afsluitingen en belegeringen.

,,Weet je wat het betekent als je je kinderen de laatste drie maanden alleen maar brood met thee hebt kunnen geven? Wat het betekent als je zoontje naar je toekomt met zijn open schoen en om nieuwe vraagt die je hem niet kunt geven?'' stelt de 27-jarige Lamya retorisch. ,,Ik ga niet meer naar mijn man om hem geld te vragen want wat kan hij er aan doen dat hij sinds het uitbreken van de de intifada zonder werk zit? Hij wordt alleen maar boos en ik kan een paar klappen krijgen. Dus ik zeg maar niets.''

Maar ze kon de situatie thuis niet meer aan en klopte aan bij de Vereniging voor werkende vrouwen in Ramalla. Nelly Aboe Zena, de sociaal werkster van deze organisatie, constateert een sterke toename van het aantal Palestijnse vrouwen dat om hulp vraagt. Een stille noodkreet, stelt ze. De problemen worden niet erkend ,,Zelfmoordpogingen, psychosomatische klachten, zware depressies, het is schokkend wat ik allemaal in mijn praktijk krijg. Sommige vrouwen zeggen dat ze alleen maar dood willen.''

,,In de eerste paar maanden van de intifada brachten vrouwen hun kinderen bij ons die trauma's hadden opgelopen door het geweld. Maar nu zien ze dat de intifada lang gaat duren, en zoeken ze hulp voor zichzelf.''

Aboe Zena vertelt over het de ongeveer honderd jonge weduwen van de zogeheten martelaren. Hun situatie is uitzichtsloos, niet alleen vanwege de tragiek van het verlies van hun jonge echtgenoot. Bijna alle slachtoffers van de intifada zijn jong. Maar bij hun schoonfamilie bij wie ze inwonen, vinden ze weinig begrip, want het verdriet van de moeder van de martelaar wordt groter geacht dan dat van de kleine weduwe. Ze kan nergens heen met haar verdriet. Als ze na jaren bovendien zou willen hertrouwen, dan raakt ze haar kinderen kwijt aan haar schoonouders. Tenslotte dragen zij 'dezelfde achternaam' en zij zien hun kleinkinderen als deel van de stam.

Psychische problemen zijn taboe op het moment dat het Palestijnse volk verwikkeld is in een strijd om de onafhankelijkheid. Vandaar ook dat scheidingen, geweld tegen vrouwen en seksueel misbruik minder dan vroeger nog bespreekbaar zijn. In hun familie kunnen ze niet over hun problemen praten, omdat het niet belangrijk wordt geacht. Aoe Zena ziet ook een sterke stijging van het aantal geweldsgevallen: ,,Vrouwen die weglopen bij hun echtgenoten, omdat ze met grof geweld worden bewerkt, zelfs met wapens, zoals ik laatst zag. Een man die zijn zwangere vrouw in haar been schiet en in haar buik trapt. Er zijn veel te veel wapens in onze samenleving''.

Een maatschappij die de inferieure rol van vrouwen luid en duidelijk verkondigt en zelfs geweld sanctioneert, zoals blijkt uit een recent onderzoek van de Vereniging van werkende vrouwen. Opvallend is dat zowel de sterke als de zwakke sekse dezelfde mening is toegedaan. Schokkend, zegt Aboe Zena. Een meerderheid van mannen én vrouwen vindt het goed dat de echtgenoot zijn vrouw mishandelt als ze hem niet gehoorzaamt. Een man mag zijn vrouw zelfs slaan als ze hem beledigt waar zijn vrienden bij zijn.

Sommige mannen maken misbruik van de situatie, zegt Ariezj Odeh, juridisch adviseur van het district Ramalla: ,,Ik heb momenteel een paar gevallen van gescheiden mannen die de afsluiting als excuus gebruiken om de bezoekregeling van de kinderen te ontduiken. Onder normale omstandigheden heb ik juridische middelen om ze te dwingen, maar met de intifada is het niet logisch dat ik dat doe''.

Doordat de problemen van vrouwen niet onderkend worden, bestaat er ook geen enkele vorm van opvang voor mishandelde vrouwen, zegt Soeaad Aboe Dajja van het Vrouwencentrum voor juridische en psychische bijstand in Jeruzalem. ,,Niemand heeft een vaste rol om vrouwen te beschermen. Het is erg verwarrend. Het ministerie van sociale zaken is vrijwel machteloos en heeft geen geld. De politie weet zich met sommige gevallen geen raad. Gisteren werd ik nota bene gebeld door het hoofd van de inlichtingendienst met de mededeling dat ze een vrouw op straat hadden gevonden die is weggelopen van haar gewelddadige man en onderdak moet hebben. Of ik een oplossing wist.''

De meeste Palestijnen vinden dat dit privé-aangelegenheden zijn en in de familie moeten worden opgelost. Vuile was mag niet buiten worden gehangen. In veel gevallen hebben politie en rechters geen autoriteit. Bij gebrek van blijf-van-mijn-lijf-huizen komen vrouwen in de gevangenis terecht. Scheiding en alleen wonen mag en kan ze niet en haar ouders willen haar geen onderdak meer bieden. Het ministerie van sociale zaken in Bethlehem is trouwens druk doende met het opzetten van het eerste landelijke blijf-van-mijn-lijf-huis.

Volgens Aboe Dajja, een voorvechtster van vrouwenrechten, hebben de intifada en de Israëlische repressie de vooruitgang die was geboekt in de discussie over de persoonlijke status van vrouwen in de Palestijnse autonome gebieden teniet gedaan. ,,Niemand spreekt meer over de rechten van vrouwen bij echtscheiding, over de misdadigheid van moorden om familieeer. Een paar jaar geleden stonden de kranten bol van dit soort verhalen en werd er eindeloos op tv over gepraat.'' Ze trekt een parallel met de periode na de eerste intifada, toen mannen en vrouwen vervielen in hun oude rollenpatronen. Een wereldwijd fenomeen na alle revoluties, verzucht ze, de vrouw weer terug achter het aanrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden