'Intiemer dan in zo'n contactadvertentie krijg je het niet'

Mark Traa (1968), journalist en schrijver

"Man met bruine jas, zag vrouw met groen hoedje op straat lopen en wil haar ontmoeten.' Dit soort oproepen kwam ik geregeld tegen in oude kranten, die ik gebruik voor het schrijven van geschiedenisverhalen. Die advertenties in de marge gingen niet alleen over te koop staande fietsen, maar bevatten ook boodschappen van alleenstaanden die op zoek waren naar een partner, mensen die via de krant met hun minnares wilden afspreken of hun geliefde dumpten - Marie, ik zie van je af!


Steeds vaker bleef ik hangen bij die hartenkreten. Er zit zoveel achter. Ze waren van gewone mensen, met echte, prangende boodschappen waaraan iets vooraf is gegaan. Wat? Daarover kunnen we alleen maar speculeren. Naar de afloop is het eveneens gissen. Het prikkelt de fantasie.


Een jaar geleden begon ik de advertenties te verzamelen op mijn instagrampagina 'Liefde van toen'. Het werkte verslavend, voor ik het wist had ik een verzameling van vierhonderd liefdesoproepen van rond 1900. Met Valentijnsdag in het vooruitzicht wilde uitgeverij Meulenhoff er een boek van maken.


Met de blik van nu was het honderd, honderdvijftig jaar geleden moeilijk om aan de juiste man of vrouw te komen. Veel vrijheid was er niet. Zodra een jongen een paar keer naar een meisje keek, waren ze bij wijze van spreken al verloofd. Het was nog eens extra lastig omdat men minder mobiel was en dus aangewezen op de huwelijkskandidaten uit de eigen woonplaats. En dan moest je ook nog eens iemand uit de eigen klasse en zuil zien te vinden.


Huwelijken waren niet zelden zakelijke overeenkomsten. In veel advertenties worden bedragen genoemd: man met een x bedrag aan guldens zoekt vrouw die minimaal beschikt over een bedrag y aan kapitaal. En o ja, ze moest ook nog lief zijn. Ik vind het interessant om te ontdekken dat de mores nog niet zo heel lang geleden totaal anders waren.


De eerste contactadvertentie werd in 1695 in Engeland geplaatst. Het lag gevoelig, de hoofdredactie kreeg veel kritiek. Anderhalve eeuw later waaide het fenomeen over naar Nederlandse kranten. Net als in Groot-Brittannië werd hier en daar geklaagd over moreel verval. Ook werd er soms wat lacherig over gedaan. Zelf kijk ik er niet op neer. Mijn eigen vrouw kwam ik tegen op internet, ik kan me heel goed voorstellen dat mensen elkaar via zo'n krantenberichtje zochten.


Dagbladen met een religieuze achtergrond plaatsten dit soort oproepen niet, omdat het dikwijls minnaars betrof die elkaar wilden zien, en het niet de bedoeling was dat men buiten het huwelijk om het andere geslacht benaderde. Wie op zoek was naar een serieuze huwelijkspartner kon in die kranten evenmin terecht: het was ongepast om God een handje te helpen, liefde moest je op z'n beloop laten.


De meeste advertenties waren geschreven door mannen, een vrouw diende niet het initiatief te nemen. Vrouwen gebruikten de krant wel als wanhoopspoging om hun weggelopen echtgenoot over te halen om terug te komen.


Misschien klink ik een beetje ouderwets, maar als je het taalgebruik van de advertenties van een eeuw geleden vergelijkt met dat op de huidige datingwebsites, dan zijn we er niet in alle opzichten op vooruit gegaan. Tegenwoordig kun je tientallen foto's van jezelf uploaden en lappen tekst schrijven, terwijl je destijds moest woekeren met de weinige beschikbare ruimte. De zorgvuldigheid waarmee de berichten destijds werden opgesteld, kwam de fraaiheid ten goede. Het zijn kleine kunststukjes. Kunstwerkjes die een ongefilterd inkijkje geven in het liefdesleven van onze voorouders. Intiemer dan dit krijg je het niet."


Mark Traa: Steeds blijf ik u beminnen. Liefdesoproepen uit vervlogen tijden


Meulenhoff; 122 blz. euro 12,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden