Interview Job Cohen / Een punt, geen komma

Ze kampen met dezelfde problemen, spreken elkaar regelmatig en vormen één front richting rijk: de burgemeesters van de vier grote steden. De ongekozen leiders van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag komen deze weken aan het woord in de Verdieping. Vandaag Job Cohen, Amsterdam: ,,Ik ben zoals ik ben. Daar kan ik verder ook niets aan doen.''

Opgewekt loopt Job Cohen naar de kast achter zijn bureau. Hij grist een cd van de plank en tuurt naar de liedjes die vermeld staan op de achterkant. ,,Eens even kijken'', mompelt hij. ,,Nee, hier staat dat nummer ook niet op. Hoe heet dat lied nou ook alweer? Nou ja, ik kom er nog wel op.''

Cohen (Haarlem, 1947) houdt namelijk van smartlappen. Althans, dat staat in menig interview met hem vermeld. Maar de burgemeester van Amsterdam heeft ooit, toen hij nog rector-magnificus was in Maastricht, een keer mee staan zingen tijdens een smartlappenfestival. Sindsdien houdt hij van het levenslied, zo lijkt het. ,,Maar dat klopt niet helemaal. Ik vind het wel aardig, maar als ik thuis al muziek draai, dan is het klassiek.''

,,Vuile huichelaar! Dat is 'm ... Vuile huichelaar, pak jij je koffers maar ... En vergeet niet de sleutels af te geven'', schalt uit zijn mond, door de burgemeesterskamer in het stadhuis.

,,Ja, prachtige tekst. Daar heb ik wel wat mee. Maar het is nou ook weer niet zo dat je me er 's nachts voor wakker kunt maken. Het is een beetje een uit de hand gelopen grap.''

Het toont aan hoe Cohen als burgemeester dagelijks te maken heeft met vooroordelen en misvattingen over zijn persoon. Ga maar na: het beeld van Cohen is dat van een wat saaie man die kleurloos gekleed gaat en er alles aan doet om zo min mogelijk op te vallen. Zelf zit hij er niet zo mee. Maar het fenomeen vindt hij wel interessant. Want hoe komt dat nou? Neem het verschil tussen Ivo Opstelten en Cohen. De Rotterdamse burgemeester wordt in de pers betiteld als de Nederlandse Rudolph Giuliani, terwijl Cohen meer gezien wordt als een softie.

,,Dat is natuurlijk vreemd. We doen hier in Amsterdam ongeveer hetzelfde als in Rotterdam: preventief fouilleren, aanpak van de harde kernjongeren, noem maar op. Maar mijn profiel ligt meer bij integratievraagstukken. Toen ik hier in 2001 kwam, heb ik gezegd dat ik de boel een beetje bij elkaar wilde houden. En dat wordt nu tot vervelens toe herhaald. Ik refereerde toen aan Den Uyl, die datzelfde een beetje besmuikt antwoordde, als gevraagd werd wat zijn doel was als premier. Ik vind dat echt heel belangrijk. Tot mijn verbazing zeiden veel mensen: wat is dat nou voor slappe doelstelling? Dat stelt toch geen bal voor? Maar zo is het helemaal niet. Het is het moeilijkste wat er is!''

,,Het gekke is ook dat ze over Joop den Uyl nooit gezegd hebben: wat een slappe uitspraak. Daarom vond ik die reacties zo raar.''

Nog zo'n cliché: hij wil burgemeester zijn van alle Amsterdammers. Gaap.

,,Maar het is echt zo. En ik kan me ook niet voorstellen dat Wim Deetman of Ivo Opstelten iets anders zeggen.'' Het zijn antwoorden uit de burgemeestersfabriek, erkent Cohen. Want het is waar dat de eerste burgers in dit land uitblinken in globale antwoorden die, met hier en daar een nuance, verdacht veel op elkaar lijken.

,,Gedeeltelijk klopt dat. In de eerste plaats omdat we natuurlijk hetzelfde ambt bekleden. In de tweede plaats omdat je, in de huidige constellatie althans, boven de partijen staat. Dat betekent dat je geen sterk politiek profiel moet hebben. Zodra ik dat wel heb, krijg ik dat onmiddellijk op mijn brood. Partijpolitieke uitspraken of partijpolitieke dingen doen, wordt hier buitengewoon slecht gewaardeerd.''

Zo mocht Cohen na zijn kandidaatstelling als premier voor de PvdA bij de laatste verkiezingen, van de gemeenteraad geen pamfletjes meer uitdelen voor zijn partij. ,,Alsof ik dat ooit had gedaan. Maar het is natuurlijk waanzin om te zeggen dat ik alleen maar burgemeester ben. Ik ben ook Job Cohen van de PvdA.''

En hij is Job Cohen van de integratie en van de minderheden. Tenminste: dat is het etiket dat media en opiniemakers hem hebben opgeplakt. Hoe komt dat?

,,Dat zou u aan uzelf moeten vragen. Als ik op een gegeven moment een verhaal houd over integratie, omdat ik vind dat ik daar iets over te vertellen heb, dan regent het hier verzoeken om interviews. Of ik nog een keer precies hetzelfde wil vertellen. Ik denk wel eens: het zou interessant zijn als journalisten dachten: hé, dáár vertelt hij nooit iets over. Wat zou hij nou van dit of dat onderwerp vinden?''

,,Het is soms gemakzuchtige journalistiek. Er wordt vaak naar de bekende weg gevraagd. Ik houd een verhaal over de multiculturele samenleving, pats: Cohen en de multiculturele samenleving. Opstelten houdt een verhaal over veiligheid, pats: Opstelten en veiligheid. Waarom vraagt u hem nou niet eens een keer: goh, hoe zit dat nou in die stad? Jullie hebben daar 168 nationaliteiten. Hoe gaat hij daar mee om? Die vraag wordt hem nauwelijks gesteld. Ik krijg 'm iedere dag.''

,,Nog een punt: in Rotterdam willen ze de middengroepen terug in de stad. Het cement moet terug in de samenleving. Maar is dat nou anders dan dat ik zeg: de boel bij elkaar houden? Dat is toch precies hetzelfde? En in Rotterdam zijn de problemen, denk ik, nog een graadje erger dan hier. Zo ziet u maar.''

We leven in een tijdperk waarin burgers roepen om harde maatregelen en krachtige taal van hun burgemeester. Cohen erkent dat harde maatregelen soms nodig zijn, maar weigert mee te doen aan het uitslaan van krachtige taal. Hij vindt het niet nodig om een toneelstukje op te voeren. ,,Ik ben zoals ik ben. Daar kan ik verder ook niets aan doen.''

Vandaar die bewuste keuze om in de meeste gevallen privé en werk strikt gescheiden te houden.

,,Neem mijn kinderen: iedereen weet dat ze er zijn, maar niemand heeft er gezichten bij. Dat moet zo blijven. Tot mijn grote vreugde worden er zelfs nog wel eens fouten gemaakt in het aantal (Cohen heeft een dochter en een zoon, red.). Het is voor kinderen toch helemaal niet leuk om een bekende vader te hebben? Ik vind dat ze daar zo weinig mogelijk last van moeten hebben. En eerlijk gezegd: dat mijn vrouw MS heeft, daar ben ik pas mee naar buiten gekomen toen het te zichtbaar werd. Ik wilde voorkomen dat iedereen zich begon af te vragen: wat is er? Als dat niet zo was geweest, zou ik dat ook nooit verteld hebben. Dit is mijn baan. En ik vind dat mensen niet zo veel met mijn privé-leven te maken hebben. Als het even kan, wil ik ook nog iets voor mezelf hebben.''

Cohen beaamt: in de mediacratie van vandaag, waarin beeldvorming en persoonlijkheid een grote rol spelen, is dat nog een moeilijke opgave.

,,Vraag het aan Mirjam'', wijst hij naar zijn voorlichtster. ,,Aanvragen voor allerlei programma's stromen dagelijks binnen, maar meestal doe ik het niet. Rond 4 en 5 mei vind ik mijn persoonlijke opvatting weer wel relevant. Amsterdam heeft zo geleden onder die oorlog. Amsterdam, waar 100000 joden zijn vermoord of weggevoerd. Daar zit natuurlijk een link, al is deze ver weg. Ik ben zelf joods. Mijn ouders hebben ondergedoken gezeten. Mijn vader heeft na de oorlog lange tijd bij het instituut voor oorlogsdocumentatie gewerkt. Ik denk dus dat ik een bijdrage kan leveren. Ik vind het ook een belangrijk onderdeel van het burgemeesterschap. Ik houd er krankzinnig veel verhalen over.''

En toch gaat het nog regelmatig mis. Zoals bij de afgelopen Dodenherdenking, waar allochtone jongens op enkele plaatsen in de stad antisemitische leuzen riepen of met rouwkransen voetbalden. Job Cohen zei er wat van, maar weer was de kritiek: hij is te soft. Dat terwijl de burgemeester, voor de goede verstaander althans, juist ongemeen fel was.

,,Interessant dat u dat zegt. Ik kreeg meermalen het verwijt dat ik te sober oordeelde. Maar ik wist gelijk: het is verschrikkelijk dat dit gebeurt, zeker in Amsterdam. Hier zit een akelig probleem.''

Het was vooral de joodse gemeenschap, het eigen nest, die Cohen bekritiseerde. De burgemeester wil 'in dialoog blijven' met jongeren die onrust veroorzaken.

,,Ik ben daarover uitvoerig met de joodse gemeenschap in gesprek. Ik heb na die incidenten gezegd: ik vind het vreselijk en verwerpelijk wat er gebeurd is. En daar had ik op dat moment misschien een punt moeten zetten. Dat is wat de joodse gemeenschap had willen horen; ik had er geen komma achter moeten zetten. Maar ik ben overtuigd dat iedereen die komma had gezet, want je kunt daar niet stoppen. Het is misschien wel het verkeerde moment geweest om die komma te zetten. Als dat tot het beeld heeft geleid van 'hij vindt het allemaal wel meevallen', dan heb ik daar spijt van. Juist omdat ik het niet vind meevallen.''

De Joodse gemeenschap klaagt dat ze in Amsterdam steeds vaker doelwit is van antisemitisme. Bevolkingsgroepen staan tegenover elkaar. Hoog tijd om de boel bij elkaar te houden? Voor het eerst tijdens het gesprek is Cohen opvallend behoedzaam.

,,Tegenover elkaar staan, dat kun je niet zeggen. Zo scherp liggen die tegenstellingen niet. Maar er zijn zonder twijfel over en weer vooroordelen en is er gebrek aan contact. Er is veel te weinig sociale cohesie. Gewoon elkaar niet kennen, ieder in zijn eigen groep. Tegenover elkaar vind ik teveel. En of ik nog geloof in de multiculturele samenleving is daarbij geen interessante vraag. Zeker niet als je, zoals ik, denkt dat het een illusie is dat je daar vanaf deze plek iets aan kunt doen.''

Een illusie?

,,Nou ja, illusie is misschien te sterk gekozen. Kijk: ik ben er niet van overtuigd dat het succesvol zal zijn. En het is uiterst moeilijk te meten wat het uithaalt. Maar dat is geen reden om het niet te doen. Integratie kost tijd.''

Dat afgelopen anderhalf jaar bleek dat een deel van de bevolking haar geduld aan het verliezen is, maakt volgens Cohen de kern van het probleem niet anders.

,,Waarmee ik niet wil zeggen dat je geen harde maatregelen moet nemen, anders krijgen we dat misverstand weer. Veiligheid interesseert me mateloos. We zijn de laatste maanden aan de slag geweest met het Centraal Station. Dat is ook weer zo interessant. Een paar maanden geleden stond met grote letters in de krant dat Amsterdam CS een van de smerigste plaatsen in Europa was. Nu ziet het er picobello uit, maar ik heb er nog geen letter over gelezen. Doet er niet zoveel toe, maar het is wel interessant om te zien.''

Hij bestrijdt ook dat hij terughoudend is met het stimuleren van harde maatregelen.

,,Die zijn ook nodig. En ik geef toe: mede als gevolg van wat we tien, twintig jaar geleden zeiden en vonden, ook bij de PvdA, is een aantal zaken gewoon uit de hand gelopen. En dit zijn terechte reacties daar op. Wat we veel meer moeten doen is handhaven. Dat is het werkelijke gebrek. Wat we in Amsterdam, maar eigenlijk in heel Nederland nogal eens roepen is: handhaven die regels, maar niet de regel die mij persoonlijk niet zo goed uitkomt. Kortom: de ander wel en ik niet.''

,,Ook zo interessant: de Escape'', zegt Cohen verwijzend naar een Amsterdamse discotheek waar de politie onlangs binnenviel. ,,Ik had onlangs een discussie met mensen uit de uitgaanswereld. Die klaagden: het wordt te streng. Maar het beleid met de Escape is exact hetzelfde als drie, vier jaar geleden bij de It. Het enige verschil is dat er in de Escape veel meer drugs zijn gevonden. En het tweede is dat de Escape weer eerder is opengegaan dan destijds de It waar overigens goede redenen voor zijn. Dus hoezo strenger?''

,,Mensen worden er alweer moe van, maar ik roep dan: Volendam en Enschede. Volendam en Enschede! Iedereen is vergeten hoe er na Volendam en Enschede gereageerd is: schandalig, een overheid die het zo laat lopen. Tja. Dan zeg ik: handhaven.''

Dus Job Cohen wacht netjes voor een rood voetgangerslicht? ,,Haast altijd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden