Internetpiraat rooft wetenschappelijke uitgaven om gratis te verspreiden

Voorpagina van Sci-Hub. Beeld Sci-Hub

Al het wetenschappelijk onderzoek moet voor iedereen beschikbaar zijn, vindt piratensite Sci-Hub. 47 miljoen wetenschappelijke artikelen zijn er inmiddels te lezen. Het is een gevoelige zaak voor de uitgevers die de site via de rechter uit de lucht liet halen. Maar onkruid vergaat niet: sinds deze week is de site weer online en gaat verder met de strijd tegen de (te) dure wetenschappelijke uitgaves.

Bovenaan de voedselketen in uitgeversland staan wetenschappelijke uitgaves. Het publiek is relatief klein, maar de marges zijn enorm. En de marges zijn enorm omdat er exorbitante prijzen worden gevraagd door de wetenschappelijke uitgevers.

Het zijn de universiteiten en bibliotheken die de prijzige abonnementen afnemen om het onderzoek in de uitgaves beschikbaar te stellen voor hun studenten en leden. Alleen de studenten die zijn aangesloten bij de universiteit hebben vervolgens toegang tot de uitgaves. Voor de studenten zelf zijn de prijzen van soms wel dertig dollar per artikel niet op te brengen.

De Russische neurowetenschapper Alexandra Elbakyan vond het welletjes en startte in 2011 de website Sci-Hub 'om alle barrières in de wetenschappelijke wereld uit de weg te helpen'. Inmiddels staan er op de site ongeveer 47 miljoen wetenschappelijke uitgaves. Volgens Elbakyan is dat 'ongeveer alle betaalde wetenschappelijke informatie die er bestaat'. En alles is gratis beschikbaar.

Overtreedt de wet
Sci-Hub overtreedt vrijwel zeker elke auteurswet op aarde. Het is een doorn in het oog van de wetenschappelijke uitgevers. Vorig jaar werd eigenaresse Elbakyan dan ook aangeklaagd door Elsevier, één van de grootste wetenschappelijke uitgevers. Ze zou met haar website zowel het auteursrecht schenden als de Amerikaanse computermisbruik en -fraudewet overtreden. Die wet stelt het illegaal binnendringen van computersystemen strafbaar. In oktober oordeelde een rechter dat de site uit de lucht moest worden gehaald, maar sinds deze week is de site weer beschikbaar, onder een andere domeinnaam in een ander land.

Feitelijk gaat de zaak niet over één enkele website die de wet overtreedt, er staat meer op het spel. De achterliggende is vraag is wie er toegang moet krijgen tot alle wetenschappelijke kennis in de wereld: de rijke instellingen of iedereen die beschikt over een internetverbinding? Als Sci-Hub gelijk krijgt kan er wel eens een einde komen aan de lucratieve inkomstenbron van de wetenschappelijke uitgevers.

Sci-Hub verzamelde de 47 miljoen wetenschappelijke uitgaves via wachtwoorden die wetenschappers beschikbaar stelden. Elke keer dat de site toegang kreeg werd de uitgave gekopieerd en was daarna gratis in te zien. "Het doel is om al het onderzoek dat ooit is gepubliceerd te kopiëren en te 'bevrijden'", zei Elbakyan ooit tegen de website Torrent Freak. Ze weet dondersgoed dat ze daarmee illegaal bezig is: het copyright van die artikelen ligt bij de uitgevers. En dat is dan ook precies wat ze ter discussie wil stellen: "wij pleiten voor het afschaffen van het intellectuele eigendom en het auteursrecht op wetenschappelijke en educatieve goederen".

Napster en Pirate Bay
De kans is niet erg groot dat de wetenschappelijke uitgevers deze zaak op lange termijn zullen winnen. Eigenlijk is het verhaal vergelijkbaar met dat van de muziek- en filmindustrie. Ooit verdienden de platenmaatschappijen goud geld met de verkoop van CD's. Totdat Napster ten tonele verscheen en de uitwisseling van gratis muziek tussen internetters faciliteerde. Hoewel de platenmaatschappijen er alles aan deden om de website uit de lucht te krijgen en te houden, bleven er nieuwe varianten op hetzelfde thema opduiken. The Pirate Bay ging een stap verder en maakte ook de uitwisseling van films en games mogelijk. Ook deze site werd voor de rechter gesleept.

Inmiddels is er het Tor-netwerk waar volledig anoniem alles kan worden verhandeld. Het was voor de Amerikaanse overheid zelfs bijna onmogelijk om Silk Road uit de lucht te halen, een Tor-netwerk waar drugs en wapens werden verhandeld.

Plekken waar bestanden kunnen worden uitgewisseld zijn als onkruid, je kunt het op één plek uitroeien, maar dan steekt het op een andere plaats weer de kop op.

Waarom zijn wetenschappelijke uitgaves zo duur?
Volgens Elsevier zijn er hoge kosten verbonden aan de productie van wetenschappelijke uitgaves omdat 'ze proberen het kwetsbare ecosysteem te beschermen ter bevordering van wetenschappelijk onderzoek wereldwijd'. Uitgevers zorgen ervoor elke wetenschappelijke uitgaves wordt gelezen en beoordeeld. Alleen gevalideerde uitgaves komen op de markt.

Maar de laatste jaren lijken de prijzen helemaal de pan uit te rijzen. In de Verenigde Staten moesten bibliotheken in 2010 227 keer meer betalen voor wetenschappelijke literatuur dan in 1986. In dezelfde periode steeg de consumentenprijsindex met slechts 57 procent. De stijging van de prijzen zou voortkomen uit een stijging van de productiekosten, maar de Duitse Bank claimt dat het eerder toe te schrijven is aan de hoge winsten.

Uit een analyse van winst- en verliesrekening van Elsevier de Duitse bank zou blijken dat Elsevier in 2005 enorme winst zou hebben gemaakt. "Als het productieproces werkelijk zulke hoge kosten met zich zou meebrengen, dan waren winstmarges van veertig procent niet haalbaar", schreef de bank in 2014.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden