Internetgebruik: Wanneer is iemand verslaafd?

Wanneer is iemand verslaafd aan internet? Beeld Colourbox
Wanneer is iemand verslaafd aan internet?Beeld Colourbox

Hoewel iedereen zich wel iets kan voorstellen bij internetverslaving, is het voor wetenschappers een lastig begrip. "Strikt genomen ben je niet verslaafd aan internet zoals aan nicotine: het gaat meer om wát je online doet dan om die heerlijke wifi-verbinding", zegt Linda Muusses, sociaal- en organisatiepsycholoog aan de VU in Amsterdam. Niet het medium is problematisch, maar onbegrensd gamen, facebooken, porno kijken of online gokken.

Hans Nauta

Dwangmatigheid
En bepaal maar eens wanneer precies een slechte gewoonte een verslaving wordt. Zolang internetverslaving nog niet is opgenomen in de DSM, het Amerikaanse handboek voor geestelijke stoornissen, spreekt Muusses van compulsief internetgebruik. "Bij een verslaving veronderstel je een grens tussen verslaafd en niet verslaafd. Bij dwangmatig internetgebruik gaat het niet om die grens, maar om een glijdende schaal. Je kunt ook een beetje dwangmatig internetter zijn."

Dwangmatig online zijn heeft wel verslavende aspecten die ook in kaart zijn te brengen. Bijvoorbeeld met de volgende vragen. Vind je het moeilijk om te stoppen met internet? Hoe vaak blijf je online terwijl je had willen stoppen? Zit je vaak liever op internet dan dat je tijd doorbrengt met familie of vrienden? Krijg je wel eens te weinig slaap door het internet? En voel je je rusteloos, gefrustreerd of geïrriteerd als je niet online kunt zijn?

Het wordt alleen maar erger
Naast slecht functioneren op school of op het werk, vermoeid door nachtelijke internetten, of het verkiezen van sociale media boven sociale activiteiten in de echte wereld, is overmatig internetgebruik slecht voor de liefde. Muusses onderzocht hoe het komt dat relaties eronder lijden. "In een relatie is vertrouwen belangrijk. Als de ander niet kan stoppen met internet, ondanks zijn eigen voornemen of gemaakte afspraken, zegt dat iets over zijn zelfbeheersing. En indirect over zijn betrouwbaarheid. Hoe dwangmatiger het internetgebruik, hoe groter het effect op de partner. Die nuance, de glijdende schaal, is dus belangrijk. Dit resultaat staat nog los van de vraag wát de ander online doet, of met hoeveel geheimzinnigheid."

Muusses analyseerde de gegevens van meer dan honderd pasgetrouwde stellen die vijf jaar lang zijn gevolgd door de VU. Naast dat verminderde onderlinge vertrouwen, zag ze ook dat een lagere zelfbeheersing overmatig internetgedrag in de toekomst voorspelt. Geslacht maakte geen verschil in de resultaten. Het onderzoek maakt geen onderscheid tussen vaste computers en draagbaar internet.

Wanneer werk en studie eronder leiden
Heeft het geen positief effect dat iedereen tegenwoordig mobiel is? Onder het koffiedrinken de smartphone controleren en weer verder keuvelen, lijkt socialer dan urenlang onderduiken in een studeerkamer.

"Ik denk dat het voor meer mensen juist lastiger is geworden. Als internet een probleem is, kun je het nauwelijks nog ontlopen: het is letterlijk binnen handbereik. Sigaretten kun je laten liggen, maar de telefoon niet zo gemakkelijk. De oude situatie was overzichtelijk: niet achter de computer betekende niet op internet. Nu komt er soms geen einde aan dat geveeg op de tablet. Heel storend als de ander aandacht wil."

Ouders spreken met minder aarzeling dan wetenschappers over een verslaving, als ze hun tienerkind onder veel protest de smartphone afnemen. Terugdenkend aan hun eigen jeugd waarin elk huis één telefoonlijn had, en je maximaal een half uur met vrienden mocht bellen. "Toen werd de norm van bovenaf opgelegd, en dat maakte dat je minder zelfcontrole hoefde uit te oefenen. Zo'n limiet is nu in de praktijk veel lastiger omdat zich online van alles afspeelt."

Het raakt al geaccepteerd
Een vijftienjarige die z'n smartphone niet eigenhandig weglegt, boos wordt als hij offline huiswerk moet gaan maken, en zich continu afvraagt welk whatsappje hij misloopt, scoort zo al op drie van de vijf eerdergenoemde vragen.

"Dan zit je aan de bovenkant van het spectrum. Als werk en studie eronder gaan lijden, wordt het problematisch. Ik heb geen onderzoek gedaan naar jongeren, maar uit de literatuur is bekend dat zelfbeheersing op jonge leeftijd het latere succes in studie en carrière voorspelt."

Voor jongeren is een smartphone een vanzelfsprekende verlenging van hoofd en handen. Als Google Glass op de markt komt, een bril en computerscherm ineen, wordt online zijn haast een menselijke eigenschap. Moeten we een online leven niet gewoon maar accepteren?

"Dat gaat over de vraag wat de norm is, en die is veranderlijk, zoals alcoholverslaving ook niet in alle landen hetzelfde is. Als ik nu ga whatsappen, zie jij dat als een negatieve boodschap. Maar het raakt al meer geaccepteerd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden