Internet en de krant: vriend of vijand?

Trouw lezen op een iPad. Beeld Jörgen Caris

Nederland krijgt 'later deze zomer' een nieuwe onlinekrant. De Nieuwe Pers wordt hét experiment: valt er met onlinenieuws toch geld te verdienen? Betekent dit voor uitgevers licht aan het eind van de tunnel?

'Stoer dat ze het aandurven' en 'een spannend experiment'. Als je de reacties moet geloven, wordt De Nieuwe Pers, opvolger van het opgeheven dagblad De Pers, dé test als het gaat over de vraag of er online geld te verdienen is aan nieuws.

In de reacties is ook een soort scepsis te horen. Dat heeft alles te maken met de staat waarin uitgevers verkeren: Ze weten niet goed hoe met internet om te gaan. Het is aan de ene kant de grote vijand die adverteerders en lezers wegkaapt. Maar aan de andere kant is het de hoop voor de toekomst: als de papieren krant dan geen lang leven meer beschoren is, kunnen ze altijd nog online publiceren.

Uitgevers vragen zich vooral af of er wel genoeg te verdienen is online. Want juist op internet zijn mensen gewend dat alles gratis is, zegt Alexander Pleijter, als onderzoeker nieuwe media verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Dat idee is moeilijk te veranderen. Er is online een overvloed aan informatie te vinden, dus waarom zou je ervoor betalen?"

De Nieuwe Pers wordt, als het even meezit, de eerste Nederlandse krant die alleen online te vinden is en daar ook geld voor vraagt. Eerst alleen via een applicatie voor telefoon en tablet, later ook via een website. Een abonnement zou 2,49 euro per maand gaan kosten.
Als het meezit, want met de financiering van de krant loopt het niet helemaal op rolletjes. Een Amerikaanse investeerder zou op het laatste moment nog wat tegenstribbelen. De lancering, die eind deze maand moest plaatsvinden, is daarom voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Terwijl de initiatiefnemers van de krant, oud-hoofdredacteur van De Pers Jan-Jaap Heij en Ben Rogmans, hoopvol praten over een 'later tijdstip deze zomer', verliezen andere betrokkenen langzaam het vertrouwen. Freelance-journalisten die voor De Nieuwe Pers aan de slag zouden gaan en die nog geen contract hadden getekend, solliciteren op andere banen. Van uitstel komt afstel, is hun gevoel.
Heij zegt dat hij nooit onder stoelen of banken heeft gestoken dat het geen eenvoudige klus is om een onlinekrant op te zetten. "Het is pas honderd procent zeker als het geld op de bank staat."

Betaalmuur
En er is hoop, want dat een onlinebetaalmuur best succesvol kan zijn, bewijst de New York Times, zegt Pleijter. Samen met de International Herald Tribune heeft de Amerikaanse krant volgens cijfers van afgelopen maart een kleine half miljoen betalende onlineklanten. Daarbij maakt Pleijter wel een kanttekening: "De New York Times heeft een wereldwijde doelgroep omdat het taalgebied veel groter is dan het Nederlands."

Maar ook de ervaringen van de twee Nederlandse kranten die vorig jaar al (deels) achter een betaalmuur verdwenen, het Financieele Dagblad en het Nederlands Dagblad, stemmen redelijk positief. Het aantal bezoekers van de sites liep dan wel stevig terug, maar niet zo dramatisch als gedacht.

Dat betekent echter niet dat een betaalmuur de oplossing is voor elke krant, zegt Laurens Verhagen, hoofdredacteur van onder meer Trouw.nl en Volkskrant.nl. "Het FD en ND maken een krant voor een niche: de zakenwereld en christelijk Nederland. Mensen zijn sneller bereid om voor gespecialiseerde artikelen te betalen. Ik geloof niet dat dat met algemeen nieuws kan gebeuren."

Ook Verhagen is zoekende naar een onlinestrategie. Hij ziet een volledige betaalmuur in ieder geval niet zitten. Eigenlijk wil hij het woord betaalmuur sowieso niet gebruiken: "Het heeft een negatieve associatie. De appstore van Apple klinkt veel leuker, terwijl je daar ook gewoon betaalt voor de applicaties."

Verhagen kan zich wel voorstellen dat de website meer gaat bieden voor de abonnees van de kranten. Bijvoorbeeld dat zij door in te loggen meer artikelen uit de krant op de site kunnen lezen dan nu mogelijk is. "Er verschijnen op dit moment maar weinig artikelen uit de kranten op onze sites, omdat we onze artikelen niet allemaal gratis willen weggeven. Daardoor zit er een te grote kloof tussen de site en de digitale krant. Dat gat wil ik overbruggen", zegt de hoofdredacteur.

Wat volgens hem voorkomen moet worden, is dat de eigen website of applicatie een concurrent wordt van de papieren krant. Verhagen: "Op het moment dat je al je artikelen uit de krant op de site publiceert, moet je je afvragen waarom mensen nog een abonnement op de papieren krant zouden nemen."

Jonge generatie
Het grote voordeel van De Nieuwe Pers is dat zij geen abonneebestand hebben waar zij rekening mee moeten houden, aldus Heij. Daardoor kunnen zij volgens hem vergeleken met andere uitgevers een echt innovatief product neerzetten. "Wij richten ons op lezers die nu geen krantenabonnement hebben. Dat is vooral de jonge generatie die andere verwachtingen heeft van de krant dan de traditionele krantenlezers."

Heeft Heij niet juist diezelfde generatie door middel van De Pers geleerd dat kwaliteit ook best gratis kan zijn?
"Dat klopt", zegt Heij. "We zullen ze dus wel genoeg moeten bieden. Naast zes dagen in de week tien nieuwe artikelen, willen we elke dag een video-interview publiceren en regelmatig liveblogs maken. Wel allemaal met het sausje van De Pers."

Volgens de hoofdredacteur is er bovendien een aantal hoopvolle ontwikkelingen die erop duiden dat mensen terugkomen op de stelling dat alles online gratis is. Zo maakt hij de vergelijking met muziek: Terwijl de muziekindustrie jaren met de handen in het haar zat vanwege het illegale downloaden, blijken gebruikers nu via programma's als Spotify en iTunes bereid te zijn om voor muziek te betalen. En waarom zou men dat ook niet voor kranten willen doen?
Ook Hub Jongen ziet die trend. Hij is betrokken bij het project Breev.me, een website dat hij zelf een 'spotify voor krantenartikelen' noemt. "Het idee is dat je bij ons artikelen van verschillende media kunt lezen over onderwerpen die jouw interesseren. De jonge generatie is niet verbonden aan een bepaald medium, maar raadpleegt graag meerdere bronnen. Op die mensen richten we ons."

Breev.me moet dit najaar van start gaan. Daarbij is een belangrijk voorwaarde dat de verschillende uitgevers van de kranten meewerken. Want een abonnement, dat zo'n vijftien euro per maand gaat kosten, wordt pas interessant als er ook echt artikelen uit verschillende kranten te lezen zijn. Jongen: "De gesprekken zijn bezig, maar ik heb de hoop dat uitgevers daar best toe bereid zijn. Ze krijgen een deel van de opbrengst. Met artikelen die toch al geschreven zijn, kunnen ze op die manier extra geld verdienen."

Heij denkt dat uitgevers niet lang meer om internet heen kunnen. "Uiteindelijk zal alles steeds meer naar dat medium verschuiven. En omdat ze er toch geld mee moeten verdienen, zullen artikelen op de een of andere manier achter een betaalmuur verdwijnen. Dat betekent ook dat veel lezers weg zullen lopen. De angst daarvoor begrijp ik wel."
Ondertussen lijkt De Nieuwe Pers vooral een project waarvan het spannend wordt of het gaat slagen. Om de krant rendabel te maken zijn er volgens Heij 'meerdere tienduizenden' abonnees nodig.

Dat zijn geen geringe aantallen. Toch heeft de hoofdredacteur er vertrouwen in: de velen reacties die er binnen kwamen toen De Pers ten onder ging, stemmen hem hoopvol: mensen zitten te wachten op een onlinekrant.

Vanavond in De Balie in Amsterdam het debat uitgePERSt over de toekomst van electronisch nieuws.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden