'Internationale samenwerking is logisch, dat kan niet anders'

INTERVIEW | Oud-minister Voorhoeve wil gezamenlijke aanpak financiële criminaliteit

NICOLE LUCAS en MARTIJN ROESSINGH

Grensoverschrijdende criminaliteit is een veelkoppig monster. Het gaat om uiteenlopende zaken als mensenhandel, handel in wapens en drugs en illegaal profijt van de winning van grondstoffen. Wat de verschillende praktijken bindt is dat - anders dan doorgaans bij terrorisme - het belangrijkste oogmerk (grof) geld verdienen is. "Vandaar dat het belangrijk is te kijken hoe die profijtelijkheid van internationale criminaliteit kan worden aangepakt", zegt Joris Voorhoeve. In het vandaag door de Adviesraad Internationale Vraagstukken gepubliceerde rapport 'Criminaliteit, corruptie en instabiliteit' krijgt de regering de nodige suggesties.

Doet Nederland genoeg aan de aanpak van internationale criminaliteit?

"Nee, we zouden er veel meer aan moeten doen. Nederland heeft een reputatie te handhaven, als rechtsstaat, als serieuze partner in internationaal overleg over rechtsstatelijkheid en wetshandhaving. Bovendien heeft de Nederlandse samenleving danig last van internationale criminaliteit.

"Criminele netwerken misbruiken de geweldige infrastructuur van Nederland om van hieruit internationale activiteiten te ondernemen. En we hebben bijvoorbeeld te maken met liquidaties binnen maffia-organisaties. Daar moet de politie op af. Je kunt dat niet laten lopen onder het motto: ze doden elkaar maar. Dat zijn allemaal inbreuken op de Nederlandse rechtsorde."

U besteedt veel aandacht aan financiële criminaliteit, waarom?

"De zogenaamde slachtofferloze delicten trekken vaak minder aandacht dan delicten met heel concrete slachtoffers. Maar de maatschappelijke schade is enorm. Kijk bijvoorbeeld naar de fraude met btw in de EU; die bedraagt naar schatting 100 miljard euro per jaar. Dat is een gigantische som, waarvan iedereen in de EU die fatsoenlijk zijn belasting betaalt, slachtoffer is. Hetzelfde geldt voor witwaspraktijken. Volgens de VN bedragen alleen al de transnationale overmakingen in witwasoperaties, en dat is maar een topje van de criminele ijsberg, ongeveer 1000 miljard dollar per jaar. Hef je daar het reguliere vennootschapstarief over, dan zouden overheden 250 miljard dollar per jaar meer ontvangen. Toevallig is de rekening van het realiseren van de VN-millenniumdoelen ook ongeveer 250 miljard. Dat toont aan hoe belangrijk het is dit aan te pakken."

U pleit voor een Europees Openbaar Ministerie om vervolging van internationale misdrijven te versterken. Dat klinkt in deze tijd als vloeken in de kerk.

"Ja, maar ik hoor niet bij de school die in een kramp schiet zodra de nationale soevereiniteit in het geding zou zijn. Je moet naar de materiële soevereiniteit kijken, niet naar de formele. Het gaat om handelingsvermogen. Daarvoor heb je dit soort vergaande internationale samenwerking nodig.

"Iedereen vindt dat logisch als het om defensie gaat. En als het om de luchtvaart gaat vinden we het ook normaal dat niet iedereen maar wat aanrommelt en zijn eigen regels heeft. Ernstige vormen van internationale criminaliteit kun je niet plaatselijk bestrijden. Het is een kwestie van eerlijk uitleggen, volgens mij is dat niet zo moeilijk. Doel is goed functionerende samenlevingen en daarvoor zijn staten nodig die met elkaar samenwerken."

Hoever moet dat OM kunnen gaan? Kan het dan alleen zaken behandelen die door lidstaten worden aangedragen of kan het zelf initiatief nemen? Dat zo'n OM bijvoorbeeld zegt: Nederland, jullie doen te weinig aan de aanpak van amfetaminebendes, terwijl wij in Duitsland hebben geconstateerd dat het merendeel van die pillen uit Nederland komt. Dus wij beginnen op Europees niveau een zaak.

"Dat is een kwestie van groeien. In het begin maak je beperkte afspraken, omdat de partners dan nog een beetje bevreesd zullen zijn. Maar op den duur groeien we in Europa naar veel meer gezamenlijke rechtshandhaving, dat kan niet anders als je één markt hebt. Die enorme functionele verbondenheid van de lidstaten is een feit. Vandaar dat we ook bepleiten om meer en sneller aan internationale rechtsverzoeken te voldoen. Dat heeft als voordeel dat je ook meer respons krijgt als je zelf om hulp vraagt die nodig is voor de rechtshandhaving in eigen land."

Tegelijkertijd wil u zich niet volkomen op die samenwerking verlaten. U wilt ook afzien van bezuinigingen op de AIVD.

"Voor het bestrijden van internationale criminaliteit is een goede inlichtingenpositie nodig. Op de eerste plaats natuurlijk politie-inlichtingen. Maar ook inlichtingen op militair gebied, over de handel in wapens bijvoorbeeld. En je hebt informatie nodig over problemen waar Nederlandse bedrijven en organisaties mee te maken kunnen krijgen in andere landen. Rusland bijvoorbeeld, waar ondernemingen vaak al snel een lokale politiechef langs krijgen die vraagt: 'Heeft u een vergunning? Als u mij 100.000 dollar betaalt, regel ik die voor u, anders gaat uw bedrijf dicht'.

"Ernstige vormen van corruptie tasten Nederlandse belangen aan en leiden tot een oneerlijk speelveld. Dat geldt voor Rusland en ook voor een heleboel andere landen. Als je bedrijven die bijvoorbeeld naar Nigeria gaan vraagt waarmee ze het meest geholpen zijn, zeggen ze niet: subsidie. Ze willen een betrouwbare overheid, goedopgeleide mensen, gerechtshoven die tot eerlijke uitspraken komen. Het is belangrijk dat er ook elders rechtsstatelijkheid is, een goed functionerende rechtsstaat."

De meeste voorstellen voor de aanpak van internationale criminaliteit kosten (veel) geld. Alleen uw suggestie om het 500 eurobiljet af te schaffen is goedkoop.

"Als je internationale financiële criminaliteit aanpakt, levert dat ook veel overheidsinkomsten op. En inderdaad zijn niet alle oplossingen kostbaar, het schrappen van het 500 eurobiljet is een goed voorbeeld. Uit onderzoek blijkt dat die vrijwel alleen een functie hebben in het criminele circuit. Laatst werd in de trein iemand betrapt die 40.000 euro op zak had en ook nog eens op 30.000 euro zát. Als zo'n bedrag in briefjes van 50 euro moet, wordt het ronddragen van geldkoffertjes een stuk zwaarder."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden