Internationale opinie

Het gevaarlijkste moment sinds 11 september 2001

Neem nu Thomas Friedman, dé Midden-Oostencolumnist van de New York Times en doorgaans de evenwichtigheid zelve. 'De as van de toegeeflijkheid' zet hij boven zijn bijdrage over 'Madrid'. Het besluit van de nieuwe Spaanse premier Zapatero om de troepen uit Irak terug te trekken betitelt hij als 'het gevaarlijkste moment sinds 11 september 2001'. Dat krijg je als de 'as van het kwaad' wordt gekruist door de 'as van de toegeeflijkheid' en de 'as van de onkundigheid'.

,,Wij staan tegenover een verschrikkelijke nihilistische vijand. Denk je eens in wat de islamistische terroristen aan het doen zijn: ze proberen zoveel mogelijk mensen in Irak en elders te doden zodat de missie van de Verenigde Staten in Irak mislukt, zodat er een burgeroorlog uitbreekt in Irak, zodat een vlammetje van democratie in de Arabische wereld dooft en Amerika verzwakt uit dit alles komt.''

Het Spaanse voornemen is in de ogen van Friedman krankzinnig; de afrekening van de Spaanse kiezers met vertrekkend premier Aznar wordt een knieval voor de terroristen van Al-Kaida, waar het democratiseringsproces in Irak de dupe van wordt. ,,Het idee dat Spanje zich kan onttrekken aan Al-Kaida's aanval op de Westerse beschaving is een fantasie. Bin Laden heeft gezegd dat Spanje eens van de moslims was. En dat wil hij weer herstellen.''

EU kibbelt op de Titanic

en de ijsbergen doemen op

Na 11 september was de hele wereld even solidair met de VS. Toen begonnen de meningsverschillen de overhand te krijgen over de vraag hoe op het terrorisme van Bin Laden moest worden gereageerd. Conservatieve Amerikanen beschuldigen de Spanjaarden van slappe knieën, stelt Timothy Garton Ash in The Guardian vast, en Zapatero wekt de indruk alsof Bush en Blair hoogstpersoonlijk verantwoordelijk zijn voor de aanslagen in Madrid. En Frankrijk is in stilte blij dat Spanje weer is teruggekeerd in 'het oude Europa'. ,,Niemand stelt zich teweer tegen de bedreiging van onze vrijheid. Net als de Bourbons voor 1789 hebben we niets vergeten en niets geleerd.''

,,Een jaar na de invasie in Irak wensen we misschien dat we dat nooit hadden gedaan. Zelfs als we zouden vaststellen dat de regering van Bush toch wel tot actie was overgegaan zouden we Blair kunnen verwijten dat hij zo enthousiast heeft meegedaan. Maar nu we er eenmaal zitten zou het misdadig en dwaas zijn als we de democratische heropbouw van Irak lieten mislukken. We hebben er nog meer belang bij dan de Amerikanen. We bevinden ons op een soort Titanic, die net een kleine ijsberg heeft geraakt. De hele Europese bemanning staat met elkaar te bekvechten. En in de verte doemen grotere ijsbergen op.''

Fascisten die geen dialoog

willen, maar massamoord

In iedere westerse democratie heeft de bevolking zich bij een terroristische actie achter de leiding van het land geschaard. Dat geldt voor Engeland en Amerika, voor Italië en Israël. Dat gaat niet op voor Spanje, stelt Josef Joffe in Die Zeit vast. Daar heeft het internationale terrorisme een dubbele overwinning behaald. Niet alleen is een van de pijlers onder de alliantie tegen het terrorisme opgeblazen, maar het heeft ook een psychologische zege geboekt nu een samenleving een knieval voor de terroristen heeft gemaakt. ,,Deze triomf zal de terreur niet sussen, maar andere aanslagen juist oproepen.''

Waarom, vraagt Joffe, vallen de djihadisten niet de kleptocratie van de Saoediërs aan, of de dynastieke dictatuur van Syrië, of het bewind van Moebarak in Egypte die zijn volk laat verkommeren? Waarom plegen ze een sluipmoord op onschuldige Spanjaarden? Omdat het nihilisten zijn die geen dialoog willen, maar massamoord. Daarom past hen de term 'fascisten'.

,,Terroristen zijn, ondanks alle hoogdravende retoriek, misdadigers. Ze hebben veel geld nodig, dat het beste illegaal kan worden verkregen: met handel in drugs, roof of afpersing. Ze hebben wapens nodig en springstoffen, waarop scherpe controle rust. Ze leven ondergronds en moeten met elkaar communiceren. Dat laat sporen achter die voor politie en inlichtingendiensten niet verborgen blijven. Wie denkt dat het terrorisme niet is te verslaan mag niet uit het oog verliezen dat het bijna drie jaar duurde om na de aanval op de Twin Towers een ander Westers land een slag toe te brengen.''

Amerikanen dreigen hun

bondgenoten te verliezen

Voor Amerikanen maakt het niet veel uit wie de verkiezingen in Spanje heeft gewonnen. Weinigen weten wie er in Irak mét de VS 'de coalitie' vormen. Dus Spanje telt nauwelijks. De militaire nutteloosheid van bondgenoten, in het bijzonder van de Europeanen, is nu een van de hoekstenen van de Amerikaanse politiek, concludeert Anne Applebaum in de Washington Post. Wat wel telt is het psychologische effect van de stembusuitslag in Spanje, wat het doet voor de ideologische oorlog tegen het terrorisme.

,,We krijgen de rekening voor de manier waarop we de oorlog in Irak aan de Europeanen hebben verkocht, of beter niet verkocht. We hebben de belangstelling verloren in bondgenoten die troepen hebben gestuurd, soms met grote politieke risico's. Contracten in het kader van de wederopbouw van Irak zijn exclusief aan Amerikaanse bedrijven gegund. Wij kunnen de oorlog in Irak nog winnen. Daar komt misschien een relatief stabiele, liberale samenleving met inwoners die in vrede leven. Maar als we daarbij Europa verliezen is het een pyrrusoverwinning.''

Overtrokken reactie op

terreur is grootste gevaar

Het terrorisme wordt wel als een bedreiging voor een democratische samenleving beschouwd. Dat een terreuraanval de val van een regering inluidt, zoals in Spanje, lijkt die stelling te bevestigen, schrijft Quentin Peel in de Financial Times.

Maar het is volgens hem niet het terrorisme dat de bedreiging vormt, het gevaar is een overtrokken reactie. Want dat is waar terroristen op uit zijn. Overreactie bestaat onder meer uit het uithollen van de burgerlijke vrijheden, het rechtsbestel. En overreactie is ook een verkeerde oorlog voeren op een verkeerd tijdstip tegen een verkeerd doel: Irak.

,,De kiezers in Spanje hebben aangetoond hoe diep de twijfel in Europa zit. Een schokkend aantal Europeanen beschouwt Amerika na Irak als minder betrouwbaar. Amerikaanse bondgenoten als Tony Blair en Silvio Berlusconi kunnen de rekening nog krijgen. Hoe overbruggen we de kloof? Door samen Irak op te bouwen. Maar dat lukt niet als de Verenigde Staten de actie blijven leiden. Je kunt in een verkiezingsjaar niet van Bush vragen dat hij een enorme fout toegeeft. Maar hij zou de nederigheid moeten opbrengen om te zeggen dat hij het niet alleen af kan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden