Intern verdeelde kerken niet best voor oecumene

Van onze correspondent MECHELEN - De verdeeldheid binnen de r.-k. kerk en binnen de anglicaanse kerk groeit en bedreigt de dialoog tussen de twee geloofsgemeenschappen. Prof. dr. John Dick van de Universiteit van Leuven heeft dat zaterdag gezegd bij de herdenking van de 'Gesprekken van Mechelen'. Met die gesprekken begon 75 jaar geleden informeel de toenadering tussen Rome en Canterbury.

Volgens Dick ondergraaft de huidige strijd tussen progressieven en conservatieven in de r.-k. kerk en het verzet tegen vrouwelijke priesters bij de anglicanen de oecumenische gezindheid bij de beide kerken. Hij hekelde vooral ultra-rechtse anglicanen en r.- k. 'fundamentalisten': “Met hun heksenjachten en karaktermoorden bedreigen zij de oecumene.”

Dat was 75 jaar geleden ook al zo, wist Dick. De Belgische kardinaal Mercier, in 1921 gastheer bij de eerste van de vijf Mechelse Gesprekken, stond op een pauselijke zwarte lijst van mensen die werden verdacht van contacten met “verraders van de Kerk”. Het “oecumenisch avontuur” van de anglicaans-roomse gesprekken was gezien de officiële weerstand aan beide zijden dan ook geen vanzelfsprekendheid, memoreerde Merciers opvolger als aartsbisschop van Mechelen-Brussel, kardinaal G. Danneels.

Danneels wilde op de feestelijke bijeenkomst niet te lang stilstaan bij wat anglicanen en roomsen verdeelt. Maar ook hij weet dat de afstand tussen beide kerken eerder groter wordt dan kleiner.

'Generlei waarde' Meer dan driehonderd mensen - voornamelijk anglicaans en r.-k. - waren zaterdag in Mechelen om te gedenken dat daar 75 jaar geleden, ten huize van kardinaal Mercier, gesprekken waren begonnen tussen katholieken en anglicanen, een initiatief van de toen al bejaarde Brit Lord Halifax en de Franse priester Etienne Fernand Portal. Het was een pril oecumenisch initiatief, teruggaande mede op de toen al overleden kardinaal Newman. Voor het eerst waren er katholieken die voorzichtig toegaven dat 'terugkeer' en 'onderwerping aan Rome' niet de enige sleutelwoorden konden zijn, als het om toenadering tussen de kerken ging. Tot de belangrijke katholieke namen van de Mechelse Gesprekken behoorde ook Dom Lambert Beauduin, die iets later de oecumenische benedictijner-abdij van Chevetogne zou stichten. In 1896 had paus Leo XIII de eerste anglicaans-roomse vrijage al een geduchte knauw bezorgd met zijn befaamde bulle Apostolicae curae, die de anglicaanse wijdingen “van nul en generlei waarde” verklaarde. In 1928 herhaalde de geschiedenis zich, nadat de Gesprekken van Mechelen waren verzand: in zijn encycliek Mortalium animos onderstreepte paus Pius XI dat buiten de r.-k. kerk niemand hoeft te rekenen op hoop van leven of redding en dat in de “ene kerk van Christus niemand thuishoort die het oppergezag van Petrus en zijn wettige opvolgers niet aanvaardt, erkent en gehoorzaamt.”

In tientallen jaren erna bleef oecumene het voorzichtige werk van enkele idealisten (zoals in Nederland kardinaal Willebrands en de Bossche emeritus-predikant N. K. van den Akker). Pas in de jaren zestig kwam door het Vaticaans concilie het contact met andere kerken officieel en positief op de r.-k. agenda. Maar de weg daarna bleek nog vol obstakels, ook voor kerken die niets met de aanspraken van 'Petrus' hebben te maken. De bijna 50-jarige Wereldraad van kerken heeft het uiterst moeilijk, moet overal krimpen en bezuinigen. Orthodoxen trekken zich op eigen erf terug, evangelischen gaan hun eigen, door anderen onbegrepen gang.

Verhard Oecumene lijkt, 75 jaar na Mechelen I, verder in de marge dan ooit. Rome en Canterbury zijn door de toelating van vrouwen in het anglicaans priesterambt jegens elkaar verhard. Toen de anglicanen de vrouw in het ambt aanvaardden, reageerde paus Johannes Paulus II met uit te spreken dat zulk een aanvaarding tot aan het einde der tijden onmogelijk en onbespreekbaar zou zijn.

Zaterdag kreeg de r.-k. kerk in Mechelen het verwijt dat zij de oecumenische gedachte ver van zich afschuift, ondanks de mooie woorden die de paus er geregeld aan wijdt. Stappen vooruit worden van Rome op afzienbare termijn niet verwacht; voor het theologisch debat tussen roomsen en anglicanen taant de belangstelling, schatte de anglicaanse bisschop Hill van Stattford.

Nieuwe ronde De officiële anglicaans-rooms-katholieke dialoog (Arcic) heeft ook in de jaren tachtig de taaiheid van de Vaticaanse structuren ervaren; de gemengde commissie moest ervaren dat de moeizaam bereikte overeenstemming over het thema gezag toch niet door de Vaticaanse beugel kon. Opnieuw zet men zich deze week aan een nieuwe gespreksronde over dit thema. Niemand waagt zich aan optimistische voorspellingen. Danneels: “Vrede en eenheid zijn niet het resultaat van debatten en akkoorden maar van liefde. Commissies en werkgroepen zijn niet tot liefde in staat, mensen wel”, aldus de Belgische kardinaal.

Aan uitingen van goede wil ontbreekt het overigens niet. Aartsbisschop dr. George Carey van Canterbury, hoofd van de anglicaanse kerk, was hoogstpersoonlijk naar Mechelen gekomen om nog eens zijn zegen aan de pogingen tot toenadering te geven. Hij droeg de ring die zijn voorganger Michael Ramsey in 1966 bij zijn historische bezoek aan het Vaticaan van paus Paulus VI had gekregen.

Paus Johannes Paulus II had kardinaal Edward Cassidy, president van de Raad voor de christelijke eenheid, een boodschap meegegeven. Daarin betuigde hij zijn dankbaarheid jegens de pioniers van de anglicaans-roomse dialoog in de jaren twintig. Ook Cassidy's voorganger, kardinaal Willebrands, behoorde zaterdag in Mechelen tot de gasten, evenals de Rotterdamse bisschop A. van Luyn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden