Interfet waagt zich zelden in de stilte van Ainaro

'Indonesië is een duivel', 'De grootste moordenaar', De 'moordmachine is TNI' (het Indonesische leger) staat er op de door brand en verwoesting aangevreten muren van Ainaro. Het plaatsje in het zuidwesten van Oost-Timor lijkt met zijn puinhopen en uitgestorven straten een verdoemd niemandsland.

De internationale troepenmacht Interfet is hier drie weken na aankomst op Oost-Timor alleen op doorreis geweest. Hier en daar duiken vluchtelingen op, voor het merendeel jongens en mannen. Ze hebben zich bewapend met pijlen en messen omdat ze zich onveilig voelen, ondanks de berichten dat de milities en het Indonesische leger vertrokken zijn.

In het gebied rond Ainaro opereerde sinds eind januari de militiegroep mahidi, wat staat voor 'dood of levend integratie met Indonesië'. Hun leider is Cansio Lopes de Carvalho, een Oost-Timorees die afkomstig is van een familie van liurai, traditionele lokale heersers. Cansio Lopes de Carvalho staat bekend als een onberekenbare figuur die ervan droomt het oude koninkrijk van zijn familie in ere te herstellen.

De meeste van de 24 000 inwoners van Ainaro houden zich schuil in de heuvels. Slechts hier en daar klinkt het gehamer van een teruggekeerde bewoner die zijn huis repareert. Vanachter een zwartgeblakerde gevel klinkt een kakelende lach. In wilde halen trekt een vrouw met een soort smeerolie strepen op de muren.

,,Ze is gek geworden toen ze zag hoe haar huis in vlammen opging'', zegt de 28-jarige arts José Guterres. Hij vertelt dat ze 's avonds als een bezetene vuren stookt en eromheen springt. Ze is een van de velen die de afgelopen weken zwaar getraumatiseerd geraakt is zegt hij. Hij denkt dat trauma's het grootste medische probleem vormen op Oost-Timor. Dokter José was de enige die de duizenden vluchtelingen van enige medische hulp voorzag. De nonnen die een kliniekje hadden in Ainaro zijn naar West-Timor vertrokken.

De arts zit boordevol verhalen over Oost-Timorezen die het geweld als door een wonder hebben overleefd. Er is een jongetje dat door zijn nek geschoten werd, rakelings langs het zenuwstelsel. Ook bevindt zich in een dorp verderop een baby van vier weken oud, dat al twee weken op water leeft.

,,Waar bleven jullie zolang?'', roept hij half geërgerd, half geamuseerd tegen de Franse medische organisatie Médecins du Monde (MdM) die als eerste in Ainaro arriveert. Hulporganisaties beginnen steeds meer op eigen houtje het land in te gaan omdat ze vinden dat het te lang duurt eer de internationale troepenmacht gebieden veilig verklaart.

Na een eerste rondgang blijkt dat er vijf patiënten voor een operatie naar de hoofdstad Dili moeten. Ze hebben schotwonden veroorzaakt door automatische geweren, afkomstig van het Indonesische leger.

Het overleg met Interfet over hun vervoer heeft heel wat voeten in de aarde. Ruim drie uur later arriveren de helikopters. Australische soldaten in volle bepakking en met automatische geweren in de aanslag stormen op de vier patiënten af. Een medewerker van MdM probeert uit te leggen dat er elders nog een gewonde ligt die geëvacueerd moet worden, maar zijn geschreeuw is in de herrie tegen dovemansoren gericht. Nog geen tien minuten nadat ze geland zijn stijgen de helikopters alweer op. Tot grote hilariteit van de achterblijvers blijkt er in de jachtige chaos een jongen aan boord geglipt te zijn die een lift naar Dili wilde.

Het achtergelaten slachtoffer is de 66-jarige Juliao da Costa. Met een open fractuur die ontstoken is geraakt, en een schotwond in zijn been moet hij zes uur worden vervoerd over een hobbelige bochtige weg naar Dili. Kotsend en kermend als een dier ligt hij achterin.

Het is nog onduidelijk hoeveel mensen in Ainaro vermoord zijn. In een afgrond buiten de plaats liggen twee onbekende lichamen. Bloedvlekken op de rotswand geven aan waar de slachtoffers naar beneden zijn gegooid. Volgens dokter José hebben milities in een dorp in de buurt nog twaalf bewoners gedood, drie dagen na 20 september, de dag dat Interfet arriveerde. De vredesmacht in Dili is voor het verlaten Ainaro heel ver weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden