Column

Interessante ideeën verjaren niet snel, het kernkabinet krijgt een herkansing

Lex OomkesBeeld Maartje Geels

Er was een periode dat Piet Hein Donner, destijds minister van justitie, beter een veldbed kon neerzetten in de Tweede Kamer. Voor het minste of geringste werd hij naar de volksvertegenwoordiging geroepen en het minste of geringste doet zich altijd wel een paar keer per dag voor.

Een bewindspersoon heeft zo’n beetje een dagtaak aan de op hol geslagen Tweede Kamer. Vragen hier, spoeddebatje daar, verontwaardiging alom. En dan moet er ook nog een ministerie bestierd worden. Wee je gebeente als iemand de conclusie zou kunnen trekken dat de politieke leiding geen greep heeft op haar departement. 263 miljard euro gaat er om bij de rijksoverheid, zo’n 70.000 ambtenaren houden zich bezig met het innen en weer uitgeven van die miljarden en dat alles wordt aangestuurd door 19 mannen en vrouwen.

Dat aantal uitbreiden, met als argument dat je je ergste vijand nog niet zo’n zware taak toebedeelt, is tegenwoordig taboe. Politici zijn plucheplakkers en zakkenvullers en leden van een kabinet al helemaal. Begrip voor de zwaarte van hun taak is verraad aan het gezonde volksdenken.

Trend

De trend is eerder minder dan meer leden in een kabinet. Het tweede kabinet-Rutte kende al weer minder ministers en staatssecretarissen dan het eerste. Of het één met het ander samenhangt zal altijd onderwerp van debat blijven, maar het is opvallend hoeveel klachten er die ruim vier jaar waren over de greep die de politieke leiding had op het ambtelijk apparaat op verschillende ministeries.

Justitie is het voorbeeld dat er onmiddellijk uitspringt. De kwaliteit van de twee opeenvolgende ministers zal een rol gespeeld hebben, maar in hoeverre zouden alle dossiers op dat ministerie zelfs de meest getalenteerde minister boven het hoofd gegroeid zijn?

Op Financiën struikelde één staatssecretaris over de chronische problemen bij de Belastingdienst en zijn opvolger overleefde eigenlijk alleen omdat het kabinet uiteindelijk zijn natuurlijk einde begon te naderen. De Belastingdienst is een staat in de staat, maar hoeveel tijd en energie kan een staatssecretaris steken in die problemen als tegelijkertijd geroepen wordt om een belastinghervorming en hij ook Nederland vertegenwoordigt in de eurogroep, om maar twee van zijn andere taken te noemen?

Ook op ander ministeries zijn crisisachtige verschijnselen aan te wijzen (wat te denken van het gedoe rond de Fyra?) die alles te maken hebben met de tijd en aandacht die minister of staatssecretaris voor die zaak vrij kan vrijmaken. En de Kamer zit er bovenop. Bij het minste of geringste wordt het politieke hoofd geëist.

Gevolg

Het kwalijke gevolg is dat bewindslieden catenaccio-politiek gaan bedrijven. Als de verdediging maar op orde is, kan je met wat geluk ergens nog wel een doelpuntje maken en is de missie geslaagd.

Van de partijen die momenteel onderhandelen over een mogelijke coalitie valt misschien iets te verwachten op dit terrein. In 2010 onderhandelden VVD, D66 en GroenLinks met de PvdA kort over een mogelijke coalitie. Een van de zaken waarover men snel tot zaken kwam, was de vorming van kernvakken: een aantal ministers zou vanuit het Catshuis visie ontwikkelen en politiek maken op de grote lijnen, terwijl een (groter) aantal staatssecretarissen de ministeries zou gaan bestieren. Een interessant idee, dat helaas nooit tot uitvoering kwam. Mark Rutte besloot met Maxime Verhagen de PVV toegang tot de macht te geven.

Interessante ideeën verjaren echter niet zo snel. De partijen krijgen de komende weken een mooie herkansing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden