Intellectueel gesprek tussen professoren die de lezer erbuiten laten

De schrijver

Theoloog Rinse Reeling Brouwer, hoogleraar aan de Protestantse Theologische Universiteit, is zo iemand die graag zijn oor te luisteren legt bij tegendraadse figuren, om met ze mee te denken en er soms tegenin te gaan. Dat was vroeger al zo, toen hij als predikant regelmatig over de vloer kwam bij de socialisten van de DDR. En in dit boekje doet hij het weer: hij leest de min of meer atheïstische filosoof Agamben en gaat met hem in gesprek.

De thematiek

In opeenvolgende essays van steeds zo'n drie pagina's bespreekt Reeling Brouwer de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben. Deze filosoof denkt, zoals een postmoderne filosoof betaamt, kritisch na over de oorsprong van allerlei maatschappelijke ideeën die wij tegenwoordig vanzelfsprekend vinden.

Met name richt hij zich op het idee van de wet: wij menen dat wetten en normen ons beschermen, maar we vergeten de hoge prijs voor die bescherming, want we worden ingekapseld in een systeem dat anderen buitensluit. Denk maar aan illegalen of staatlozen. Agamben gaat nog verder: iedere identiteit die wij bezitten, is ons als norm opgelegd en kapselt ons in. Maar hoe ziet de mens er zonder die inkapseling uit? Wat is het 'naakte leven'? Agamben zoekt antwoorden bij joodse ideeën over messiaanse bevrijding, en bij het christelijke idee dat de genade bevrijdt van de wet. Hij leest daartoe de brieven van Paulus, kerkvaders en andere christelijke bronnen. Maar Reeling Brouwer heeft, als politiek geëngageerd theoloog, zelf ook goed nagedacht over hoe wetten mensen kunnen onderdrukken, en hij kent deze bronnen minstens zo goed als Agamben. Voer dus voor een gesprek op niveau.

Belangrijke stelling

Agamben schetst de mens die vrij van enige onderdrukking is. Zo'n vrije mens leeft volledig 'messiaans', begrijpt dat alles in het teken van het voorlopige staat en voelt zich daardoor niet meer gebonden aan wetten, idealen of normen. Hij leeft het 'eeuwig leven,' en heeft daarmee geen belang meer in deze tijdelijke wereld.

Reeling Brouwer herkent zich als protestants theoloog in de radicaliteit waarmee Agamben deze menselijke vrijheid van de wet doordenkt. Maar Reeling Brouwer trekt een andere conclusie. Want, zegt hij, de werkelijk vrije mens ziet inderdaad in dat deze wereld voorbijgaat. Maar met het christelijke besef dat deze voorbijgaande wereld wel Gods wereld is, kan de mens zich toch, eenmaal bevrijd, aan deze wereld geven zonder erdoor ingekapseld te worden.

Mooiste zin

'Ontroerend mooi vind ik nu, dat op deze wijze het eeuwig leven niet primair datgene is wat vóór ons ligt, het hiernamaals waarnaar wij uitzien, maar eerder een perspectief op ons bestaan van waaruit wij kunnen handelen. In de deelname aan de messiaanse parousie weten wij van redding en kunnen wij het geschapene aan de vergankelijkheid prijsgeven. Het werk van de verlossing betreft dat wat blijft, maar het maakt de mens tevens vrij zich over te geven aan en zich te verliezen in het werk van de schepping.'

Reden om dit boek niet te lezen

Uw recensent heeft nog nooit iets van Agamben gelezen - iets wat overigens niet schijnt te helpen om hem te begrijpen - en was aanvankelijk teleurgesteld dat dit boekje geen inleiding op zijn denken biedt. Het is nu alsof je een intellectueel gesprek tussen twee professoren beluistert over een onderwerp dat je compleet boven de pet gaat, en ze doen geen moeite om je erbij te betrekken. Probeer dat maar eens samen te vatten in een recensie.

Reden om dit boek wel te lezen

Toch is dit boekje lezenswaardig. Reeling Brouwers sympathie voor Agamben werkt aanstekelijk en maakt nieuwsgierig. Maar bovenal prachtig is de toon van de auteur zelf. Reeling Brouwer is respectvol, stelt her en der goede vragen en geeft af en toe hele stevige eigen positiebepalingen. Dit boekje laat zo een eigenzinnige en heel persoonlijke manier zien van hoe Rinse Reeling Brouwer als theoloog en gelovige in gesprek gaat met anderen, en dat dwingt bewondering af.

Eeuwig leven. Agamben & de theologie

Rinse Reeling Brouwer

uitg. Sjibbolet, 74 blz., euro 15,50

****

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden