Integriteit? 'Er is geen touw aan vast te knopen'

interview Hoogleraar Elzinga pleit voor duidelijke regels

HANNE OBBINK

Zijn we niet een beetje doorgeschoten als het gaat om de integriteit van politici en bestuurders? Douwe-Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht in Groningen, vreest van wel. Er zijn wetten en regels, er zijn gedragscodes, er zijn standaarden die nergens zijn vastgelegd. Het is een 'hutspot' geworden. "Er is geen touw aan vast te knopen."

"We zijn ontzettend druk in de weer met integriteit, we tolereren steeds minder", zegt Elzinga. "Maar we benaderen dit soort kwesties vooral met een ethische invalshoek en niet vanuit duidelijke wetten en regels. Dat gaat de verkeerde kant op."

Neem de zaak-Verheijen. Het VVD-Kamerlid moest vertrekken nadat een commissie van zijn eigen partij had vastgesteld dat de declaraties uit zijn tijd bij de provincie Limburg de toets der kritiek niet konden doorstaan. "De provincie heeft zelf uitgesproken dat alles was gegaan zoals het moest", zegt Elzinga. "Maar die partijcommissie zei: dat zal zo zijn, maar wij leggen hogere standaarden aan. Maar welke standaarden precies? Zo wordt het voor politici heel ingewikkeld."

Bij de kwestie rond het Gelderse PVV-Statenlid Marjolein Faber was Elzinga zelf betrokken. Zij gaf het bedrijf van haar zoon de opdracht de website voor haar partij-afdeling te maken. Een integriteitsbureau - "daar zijn er tientallen van", zegt Elzinga, "het is een hele industrie geworden" - onderzocht de zaak en vroeg ook de Groningse hoogleraar om raad.

"Buitengewoon onverstandig", oordeelde die. "Dat had niet zo gemoeten." Maar was het echt onrechtmatig? Nee, vindt Elzinga. De regels van de provincie Gelderland verbieden Statenleden familieleden in te schakelen voor betaald werk. Maar geldt dat ook voor bedrijven waar een familielid werkt? Voor een advocatenkantoor met honderden mensen in dienst? "Daarover staat niets in die regels."

Minister Plasterk waarschuwde al eens dat bestuurders en politici verlamd dreigen te raken door die voortdurende aandacht voor integriteit: ze durven bij wijze van spreken niets meer. Geen onzinnige waarschuwing, vindt Elzinga. "De animo om raadslid of wethouder te worden daalt al schrikbarend. Dat wordt er niet beter op als politici elk ogenblik kunnen uitglijden over een bananenschil. Het beeld van politici als zakkenvullers bestaat al, en dat wordt alleen maar erger."

Wat ook niet helpt: integriteitskwesties zijn tegenwoordig een politiek strijdmiddel. "Vroeger hielden andere partijen zich gedeisd. Ze wisten: het kan ook ons overkomen. Nu gaan politieke tegenstanders ermee aan de haal. Zo werken we ons het moeras in."

undefined

Beraad Faber 11 maart

Terug naar duidelijke regels, zo luidt het pleidooi van Elzinga. Die moeten vooral gaan over onverenigbaarheid van functies, over belangenverstrengeling. "Dat is de harde kern, dáár gaat het om. En als je die regels overtreedt, moet je weg, heel simpel."

De fractievoorzitters van de Provinciale Staten van Gelderland komen 11 maart bijeen om de kwestie over PVV-fractievoorzitter Marjolein Faber te bespreken. Zij heeft geld van de fractie gebruikt voor het inhuren van het bedrijf van haar zoon. Haar collega's willen de kwestie nu bespreken in de procedurecommissie, waarin de fractievoorzitters zitting hebben. Zij kunnen Faber niet wegsturen, hoogstens een motie van treurnis of afkeuring indienen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden