Column

Integreren doe je altijd in een geheel dat al bestaat

Ger Groot Beeld Jorgen Caris

Woorden zijn niet neutraal. Wie spreekt over ‘witte Nederlanders’ geeft te kennen er een heel specifieke kijk op de samenleving op na te houden. De autochtone Nederlander moet op zijn plaats worden gezet, en daartoe worden beroofd van de omschrijving die tot dan toe de zijne was geweest. In een nieuwe samenleving moeten de kaarten helemaal opnieuw worden geschud.

Geen wonder dat Maurice Crul, hoogleraar aan de Amsterdamse VU, dat woord gebruikt wanneer hij in deze krant zijn nieuwe onderzoeksproject uitlegt. ‘Witte minderheid zal moeten integreren in de grote steden’, staat er in de kop boven het artikel. Tussen aanhalingstekens, dus ik neem aan dat het letterlijk zijn woorden zijn. In het stuk zelf laat hij zich in diezelfde bewoordingen uit.

"Tot onze grote verrassing integreerden [de kinderen van arbeidsmigranten] beter dan autochtonen uit dezelfde buurten", zegt Crul. Hij noemt dat "zelfsegregatie" en daar moet een eind aan komen. "Net als mensen met een migratieachtergrond", zo vat het artikel zijn woorden samen, "moeten autochtonen hun plek vinden en integreren in de nieuwe, diverse stad."

Het klinkt prachtig en harmonieus, als het niet zo grievend was. Nadat de autochtone, 'witte' bewoners van de volkswijken zich steeds meer vreemdeling zagen worden in hun eigen buurt, komt nu als klap op de vuurpijl de aanzegging dat zij daarin maar eens moeten 'integreren'. Welke bijzondere rechten en aanspraken denken zij immers nog te kunnen doen gelden? Wilt u zo goed zijn zich aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid?

Vergeet het verleden

Dit soort taal doet denken aan het managersproza dat over werknemers wordt uitgestort wanneer hun bedrijf besloten heeft tot een radicale herstructurering. Ook dan verdwijnen gewoonten, opgebouwde rechten en in het algemeen afkomst en verleden als sneeuw voor de zon. In het ergste geval wordt de oudgedienden gevraagd opnieuw te solliciteren naar de baan die ze soms al tientallen jaren tot tevredenheid vervulden.

Rationeel en bedrijfsmatig zal dat allemaal best in orde zijn. Maar welk organigram begrijpt hoe diep de krenking is die iemand daarmee wordt aangedaan? We moeten kijken naar de toekomst, roepen de managers – en vergeten dat mensen vooral zijn wat ze aan verleden en afkomst met zich meedragen. 'Wesen ist was gewesen ist', moet ooit de Duitse filosoof Hegel hebben gezegd: onze identiteit ligt in de geschiedenis die wij belichamen.

Het woordgebruik (en de daarmee gepaard gaande praktijk) van deze managers wil met geschiedenis niets te maken hebben. En dus ook niet met de personen met wie zijn van doen hebben. Zij zien slechts 'werknemers', 'arbeidskrachten' of als hun abstractie voldoende geperverteerd is 'fte's': full-time equivalents. En daarmee schuiven zij naar believen in hun schema’s – die voor wie daardoor getroffen wordt gelijk staan aan ontmenselijking.

Ik vrees dat het met het taalgebruik van Crul niet anders ligt. Autochtonen die moeten 'integreren': wat betekent dat in godsnaam? Integreren doe je altijd in een geheel dat al bestond. Maar die 'witte autochtonen' waren zélf dat geheel dat al bestond. Als er iets te integreren valt, dan is het in datgene wat zíj belichaamden.

Radicale revolutie

Elke revolutie denkt te kunnen beginnen bij een nulpunt. Alles wat gebeurd is vergeten wij, vanaf nu richten wij de werkelijkheid gloednieuw in naar de richtlijnen van rede en verstand. De Franse Revolutie, de moeder aller omwentelingen, is er nog altijd het schoolvoorbeeld van. Ze liet zelfs de tijd opnieuw beginnen. De bestorming van de Bastille markeerde de aanvang van een nieuwe kalender.

Lang heeft dat niet geduurd – en hoe radicaler het revolutionaire vuur, des te massiever de conservatieve terugslag, zo heeft de geschiedenis geleerd. De geschoffeerden die, om een andere revolutionair te citeren, vooruitstrevend naar het vuilnisvat van de geschiedenis werden verwezen, kan hun rancune moeilijk worden verweten. Als werknemers raken ze gedemotiveerd en zitten na korte tijd met een burn-out of maagzweer thuis. Als bewoners van een hen vreemd geworden wijk heten zij nu ‘zichzelf te segregeren’ – en radicaliseren rancuneus achter de vitrage waardoor zij niet eens meer naar buiten willen zien.

Zo houd ik ook bij het onderzoek van Maurice Crul mijn hart vast. Een wetenschap die zijn eigen termen niet kritisch weegt, valt onherroepelijk in de valkuil van zijn eigen vooroordelen, zo constateerde de filosoof Husserl ruim honderd jaar geleden al. In de woord en waarmee het onderzoek wordt omschreven komen die, juist in hun gepretendeerde objectiviteit, op een bijna wrede manier aan het licht. Zij beloven geen oplossing, maar zijn deel van het probleem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden