Integratiecontract te vrijblijvend

Participatieplannen Asscher lauw ontvangen Geen sancties op niet naleven

Minister Asscher (sociale zaken) had ongetwijfeld wat meer enthousiasme voor ogen toen hij gisterochtend op de proppen kwam met zijn nieuwe integratieplannen. De bewindsman wil migranten in de toekomst een participatiecontract voorleggen dat ze moeten tekenen als ze zich inschrijven in een gemeente. Op die manier onderschrijven nieuwkomers de grondrechten en rechtsstaat, zodat ze volwaardig kunnen meedoen in de Nederlandse samenleving, verwacht Asscher.

De minister wil niet alleen een 'hartelijk en liefdevol' maar ook een 'streng en duidelijk' integratiebeleid, zei hij gisteren in de Volkskrant. Dit contract past in dat voornemen omdat het duidelijk maakt wat Nederland verwacht van en biedt aan (tijdelijke) inwoners. "We betalen anders een enorme prijs voor vrijblijvendheid. De culturele integratie hapert, er is zelfs sprake van achteruitgang in de manier waarop wordt aangekeken tegen homoseksualiteit, joden en vrouwen."

De patricipatiecontracten zijn een aanvulling op de nu al bestaande inburgeringsexamens voor burgers van buiten de Europese Unie. Maar of ze ook effectief zullen zijn, is nog maar de vraag. Inwoners van de Europese Unie en de voormalige Antillen kunnen niet verplicht worden om in te burgeren. Dat geldt dankzij een associatieverdrag tussen Turkije en de Europese Unie ook voor Turken.

Critici werpen op dat het plan een hoog gehalte aan vrijblijvend heeft. De SP spreekt van een leeg contract, omdat er geen enkele actie aan wordt verbonden als mensen het niet nakomen. En áls eventuele gevolgen het verblijf van een migrant uit deze groep wel op enige wijze belemmerren, zal EU-wetgeving dit in de weg staan, benadrukt D66.

Asscher zelf is er nog niet uit of er sancties tegenover moeten staan. Of dat ondertekening van het contract een voorwaarde moet worden voor inschrijving in een gemeente. Dat gaat hij de komende maanden in overleg met gemeenten verder uitwerken.

Maar afgaand op ervaringen met soortgelijke contracten, hoeft Asscher niet te rekenen op grote vooruitgang ten opzichte van de culturele integratie. Zo blijken naturalisatieceremonies volgens onderzoek van het WODC, het onderzoeksinstituut van het ministerie van veiligheid en justitie, nauwelijks bij te dragen aan de verbondenheid. En de verklaring van verbondenheid, die nieuwelingen moeten ondertekenen, heeft volgens datzefde rapport ook bijna geen impact. De meeste geïnterviewden bleken niet precies te weten wat ze gezworen of beloofd hadden.

Het stellen van consequenties bij het niet naleven van zo'n contract zou die vrijblijvendheid kunnen tegengaan, maar daarvoor moet eerst nog wel de nodige Europese regelgeving worden omzeild. En dat vraagt een hoop inventiviteit van Asscher.

Hoe zat het?
Een belangrijke trendbreuk met het beleid van het vorige kabinet, zegt bijzonder hoogleraar Integratie en Openbaar Bestuur Jacques Wallage over de integratieplannen van zijn partijgenoot Asscher. Maar de PvdA'er is ook kritisch: "Het risico van de eenzijdigheid dreigt. Asscher zegt: Mensen, let op, wij in Nederland hebben niets met homohaat of vrouwendiscriminatie. Maar je kunt een morele norm nooit alleen opleggen aan migranten. Want hoe zit het dan met orthodoxe rabijnen die vrouwen geen hand geven, omdat ze ongesteld zouden kunnen zijn? Dat lijkt mij ook in strijd met die moderniteit. En moet je voor je woonakkoord wel steun accepteren van een politieke partij die vrouwen achterstelt? (SGP, red.)"

'Logische belofte'
"Ik moest beloven dat ik me goed aan jullie regels hou en dat ik mij als een Nederlander zal gedragen", zegt Sami Bakir (32). Vanzelfsprekend, vindt de uit Irak afkomstige Volendammer. Daarvoor was de belofte om zich aan 'de plichten van het staatsburgerschap' te houden niet nodig, vindt hij. Toch 'verklaarde en beloofde' hij dat 11 februari op het gemeentehuis in Volendam. Hij leerde de tekst uit zijn hoofd, maar vergat die tot zijn spijt op het moment suprême. Van de Arabische variant wilde Bakir niets weten. "Natuurlijk doe ik dat in het Nederlands. Nederland heeft mij alles gegeven: veiligheid, geld voor de inrichting van ons huis, een baan. Mijn vrouw en kinderen zijn veilig. Tot mijn dood wil ik alles doen voor Nederland."

'Ik was heel nerveus'
"Nee, de tekst kan ik me niet meer herinneren. Ik moest iets verklaren en beloven", zegt Gianni van den Berg-Hartjopawiro (27) vanuit Slochteren. De Surinaamse verkreeg vorige week het Nederlanderschap tijdens een feestelijke naturalisatieprocedure. De 'verklaring van verbondenheid', een tekst over de verplichtingen van het staatsburgerschap is haar tijdens de bijeenkomst op het gemeentehuis alleen ontgaan. Sinds 2009 moeten alle nieuwe Nederlanders verklaren en beloven dat ze deze plichten getrouw zullen vervullen. "Het was zo'n lange tekst en ik was echt heel nerveus. Je moest je ergens aan houden, toch? Het staat wel in een boekje dat ik van de locoburgemeester heb ontvangen, maar dat heb ik nog niet gelezen."

'Niet eenzijdig opleggen'
De plannen voor een participatiecontract zullen oud-minister Ernst Hirsch Ballin een sterk déjà vu-gevoel geven. In 2006 voerde toenmalig minister Rita Verdonk de Landelijke Naturalisatiedag in; een feestelijke ceremonie waar nieuwkomers hun Nederlandse nationaliteit ontvangen. Hirsch Ballin voegde daar in 2009 een verklaring van verbondenheid aan de Nederlandse rechten en plichten, aan toe. Voordat nieuwe Nederlanders zichzelf Nederlander mogen noemen moeten zij op naturalisatiedag het volgende betuigen: "Ik verklaar dat ik de Grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden, haar vrijheden en rechten respecteer en beloof de plichten die het staatsburgerschap met zich meebrengt getrouw te vervullen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden