integratie / Imams doen vooral dienst als puinruimers

De buitenwereld vraagt veel van imams. Te veel, zeggen betrokkenen. „Ik zou willen dat we in de moskee alleen maar hoeven te bidden.”

Imams moeten als brug functioneren tussen Marokkaanse gezinnen en jeugdzorg, ze moeten opvoedcursussen volgen, beter Nederlands praten, jongens van het criminele pad houden, de integratie stimuleren, radicaliserende jongeren intomen en loverboys aanpakken.

„De imams moeten van alles en mogen niets”, concludeerde Mohammed Cheppih deze week tijdens een debat in Utrecht. „Allemaal taken. Maar ze hebben geen recht op een permanente verblijfsvergunning”, aldus Mohamed Sini, voorzitter van de stuurgroep Islam en Burgerschap.

De druk van de maatschappij is groot, op de moskeeën en hun imams. Er gaat veel mis en imams doen dienst als puinruimers. „We voelen onze verantwoordelijkheid, we doen aan alle kanten ons best’’, zegt Mohammed Salihi, voorzitter van de Unie van Marokkaanse Moskeeën in Amsterdam. „Maar het is te veel. Niet alle moskeeën, alle bestuurders en alle imams zijn hier klaar voor. Soms zou ik willen dat we ons nog konden beperken tot de kerntaak, tot bidden.”

Wat is de rol van de imam? Predikt hij haat of bouwt hij een brug tussen gelovige moslims en de Nederlandse maatschappij? Veelbesproken zijn imams als Ahmed Salam die een minister de hand weigerde te schudden, imam Khalil El-Moumni die homoseksualiteit een ziekte noemde, of imams die predikten dat Bush en Sjaron vijanden van Allah zijn en dat vrouwen niet naar buiten moeten gaan, behalve voor moskeebezoek en de boodschappen.

Islamoloog en antropoloog Welmoet Boender deed onderzoek naar de imams. „De meeste imams willen best een rol spelen op weg naar participatie”, zegt Boender. „Maar of ze dat ook altijd kunnen? Veel Nederlanders vergelijken de imam onbewust met een priester of een dominee uit de jaren vijftig. Die hadden grote invloed op de gelovigen. De imams beschouwen zichzelf als religieus leider van de moskeegemeenschap. Als zodanig zijn ze belangrijk, maar dus veel minder als maatschappelijk leider.”

Imams worden op nieuwe universitaire opleidingen, of op Hogeschool InHolland in Amsterdam, klaargestoomd met vakken als pedagogie en sociologie. Maar het duurt nog even voor zij het voor het zeggen krijgen in de moskeeën, erkent Salihi, die interne botsingen van dichtbij meemaakt. De moskeeën drijven op de inzet van de eerste generatie moslims, die hun imam claimen voor het gebed en graag een conservatief bolwerk blijven. De moskeeën profiteren aan een kant van het vrijwilligerswerk van de oudere mannen, die aan de andere kant elke hang naar professionalisering in de weg staan.

Daarnaast is die professionalisering toch al lastig omdat bij subsidies vaak de scheiding tussen kerk en staat in het geding komt. „Iedereen roept dat wij onze verantwoordelijkheid moeten nemen”, vertelt Multu Ercelik van de stichting Islamitisch Centrum Nederland. „Maar als het om subsidie gaat, trekt iedereen zich net zo hard weer terug. Dan verstoppen ze zich achter het secularisme.”

De botsing binnen de gemeenschap, de vraag van de buitenwereld en de financiële perikelen: moskeebestuurders lijken niet te benijden. Salihi: „Je hoort nu steeds vaker dat de moskee van oudsher een brug is tussen religie en samenleving. Maar ik zeg altijd: wij zijn de thermometer van de maatschappij. Waar andere instanties gaatjes laten vallen, moet de moskee daarop inspringen. Dat wij ons in de moskee met loverboys, opvoeden en radicalisering moeten gaan bezighouden, is dus uit noodzaak geboren. Sommige imams verstaan de kunst dat er allemaal bij te doen, maar voor anderen komt dit te vroeg.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden