Integrale uitvoering van twee uur durende cyclus van Messiaen

AMSTERDAM - De serie Meesterpianisten in de Grote Zaal van het Concertgebouw is als regel een podium voor bekende concertpianisten, die doorgaans het ijzeren repertoire spelen. In de seizoensafsluiting van deze serie afgelopen vrijdag werd van dit patroon afgeweken.

CHRISTO LELIE

Deze avond bood organisator Riaskoff de in Europa nog onbekende Australiër Michael Kieran Harvey de kans te debuteren met een programma dat door zijn aard en lengte opmerkelijk was in het kader van deze serie.

Harvey gaf een integrale uitvoering van de 'Vingt Regards sur l'Enfant-Jésus' van Olivier Messiaen, een twintig-delige cyclus die dik twee uur speeltijd nodig heeft. Hoewel er iets minder publiek was komen opdagen dan in de andere concerten van deze serie, mag Riaskoff gelukkig zijn met dit geslaagde experiment. Zo zijn er in de pauze nauwelijks mensen naar huis gegaan, waarvoor de pianist het publiek dan ook snaaks bedankte. Ook bij het afnemen van het uitbundige slotapplaus dankte de sympathieke Australiër het publiek voor de luisterconcentratie die het had weten op te brengen. Overigens was dat geen opmerkelijke prestatie, gezien de kracht van dit meesterwerk van de twintigste-eeuwse pianoliteratuur en de superbe uitvoering die het onder Harveys handen kreeg.

Helemaal een onbekende is Harvey in Nederland niet. Elf jaar geleden was hij namelijk finalist in het eerste Utrechtse Liszt-concours. Toen stond hij enigszins in de schaduw van de demonisch spelende Martijn van den Hoek en de lyricus Gregorio Nardi. Harvey heeft in de afgelopen grote ontwikkelingen doorgemaakt. Zijn carrière kreeg een internationale allure toen hij in 1993 een van de twee eerste prijswinnaars van het prestigieuze Pogorelich-concours was geworden. Inmiddels heeft hij zich geprofileerd als een specialist in eigentijdse muziek en als componist.

Dat hij Liszt niet uit het oog verloren is, bleek toen Harvey in zijn heldere mondelinge toelichting refereerde aan zijn eerste optreden in Nederland in het concours, daarbij een vergelijking trekkend tussen Liszt en Messiaen: beide componisten vertoonden een enorme religieuze belangstelling en spiritualiteit, maar waren tegelijk mensen van de wereld, aldus Harvey.

Messiaen componeerde de 'Vingt Regards' in 1944. De cyclus bestaat uit twintig tableaus, die thematisch nauw verbonden zijn, en waarin op een zeer plastische manier verklanking wordt gegeven aan theologische motieven rond de figuur van het kindeke Jezus. Daarbij kijkt Messiaen voornamelijk naar goddelijke figuren en heilige situaties en niet zozeer naar concrete gebeurtenissen uit het leven van Jezus. Zo begint het werk met een blik op God de Vader, die wordt weergeven met kenmerkende, uiterst harmonische akkoorden die in de rest van het werk het voornaamste 'Leitmotiv' blijken te zijn. Andere thema's zijn het kruis, de maagd (Maria), de engelen, de 'Kus van Jezus' (in een juweel van een bijna Chopinesque berceuse, Kerstmis, maar ook komen meer kosmische begrippen als het heelal en de tijd aan bod; hieruit blijkt dat Messiaen geen getuigenis aflegt van een specifiek Rooms-katholiek, maar eerder van een universeel en holistisch geloof.

Dat komt tevens tot uitdrukking in de muzikale middelen die Messiaen op zijn palet heeft, waarin verwijzingen naar Gregoriaans, kerkklokken gebroederlijk voorkomen naast Hindoe-ritmes, kwetterende vogelzang en aan jazz ontleende akkoorden, hierbij soms angstvallig balancerend op de rand tussen kunst en kitsch.

De balans sloeg vrijdag zonder enige twijfel volledig door naar de kant van de kunst en dat lag aan de bezielde uitvoering door Michael Kieran Harvey. Op zich was het natuurlijk al een prestatie dat hij deze omvangrijke en gecompliceerde partituur feilloos uit het hoofd speelde en dat hij de complexe structuren zo gaaf kan spelen. Hij stond echter al zo ver boven de materie, dat je als luisteraar vanaf de eerste noot in hogere sferen werd gebracht en er feitelijk niet aan toekwam hem te bewonderen om zijn materiële kunnen. Alle aandacht eiste hij op voor de muziek (en de stilte!), die hij met een zeldzaam rijk kleurenpalet en een werkelijk prachtig toucher wist weer te geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden