Inspreken gaat vaak wél goed

Extra politie op de been voor een informatiebijeenkomst waar inwoners van het Brabantse Heesch bijgepraat worden over de plannen voor een asielzoekerscentrum. Beeld anp

In sommige plaatsen vliegen vuurwerk en stenen door de lucht als er besloten moet worden over de opvang van vluchtelingen. Elders verloopt de discussie zonder problemen. Wat is het recept voor een geslaagde inspraakavond?

Op dezelfde avond dat er in Geldermalsen vuurwerk en stenen door de lucht vlogen toen er werd vergaderd over een asielzoekerscentrum, half december, was de sfeer tijdens een informatieavond in het Drentse Borger juist bijna gemoedelijk te noemen. En afgelopen maandag, op het tijdstip dat er in Heesch strenge veiligheidsmaatregelen nodig waren rond een inspraakavond, verliepen informatieavonden in Leeuwarden en Veghel rimpelloos.

Niemand weet het precies, maar naar schatting staan tegenover elke avond die uitloopt op rellen en rumoer ongeveer vier à vijf avonden zónder vuurwerk, zónder stenen, zónder geschreeuw, gejoel en platte leuzen.

Niet één recept
Is er een verschil tussen die gemeenten? Heeft de één het recept voor een rustig verlopende avond en de andere niet? Moeilijk te zeggen, blijkt uit een rondgang van Trouw langs gemeenten waar het wél goed ging. Ja, we kijken uiteraard goed naar ervaringen in andere gemeenten, zegt de ene na de andere burgemeester, maar één recept is er niet, het gaat erom goed in te spelen op de eigen omstandigheden.

Neem Grootegast (Groningen), een dorp met 3500 inwoners waar iedereen elkaar wel zo'n beetje kent. "We hebben het zo persoonlijk mogelijk gemaakt", zegt gemeentewoordvoerder Joost Tanasale. "In de aanloop naar de informatieavond, vorige week, kon ieder die dat wilde een gesprek krijgen met de burgemeester - dat kan in zo'n klein dorp - en dat is ook veel gebeurd." De sfeer op de avond zelf was soms verhit, "maar het bleef netjes en keurig."

Inmiddels heeft de gemeenteraad van Grootegast een besluit genomen: niet vijfhonderd, maar driehonderd asielzoekers, op een andere plek en niet voor tien, maar vijf jaar. Ook andere gemeenten kiezen ervoor snel na de informatieavond te beslissen, terwijl anderen er juist ruim de tijd voor nemen. "Dan kun je serieus aan het werk met wat je te horen hebt gekregen", zegt bijvoorbeeld burgemeester Henk-Jan Meijer van Zwolle. Elke gemeente maakt haar eigen keuzes: een inloopavond of een plenair programma, wel of geen legitimatieplicht, alleen omwonenden of alle inwoners.

Medewerkers van de gemeente komen bijeen de dag nadat rellen uitbraken terwijl de raad bijeen was om een besluit te nemen over de komst van een azc. Beeld anp

Normale wetten
"Nee, er is niet één recept", zegt ook communicatieadviseur Gonda Duivenvoorden. Zij was een van de organisatoren van een bijeenkomst vorige week met zo'n 250 burgemeesters en gemeenteambtenaren. Die ging over de valkuilen waarin ze kunnen terechtkomen in de omgang met burgers rond de vestiging van opvangplekken. "Iedereen worstelt ermee", zegt zij. "De normale wetten van de communicatie werken niet meer."

Wat nu her en der gebeurt, is 'niet des Nederlands', zegt Duivenvoorden. "Ook als buurtbewoners zich verzetten tegen bijvoorbeeld de vestiging van een islamitische school, lopen de gemoederen soms hoog op. Maar dat beperkt zich dan tot één plek. Dat is nu anders: de discussie over vluchtelingen speelt overal. Wat op de ene plek gebeurt, heeft ook invloed in andere gemeentes. En dat de politieke verhoudingen in Den Haag gepolariseerd zijn, helpt ook niet mee."

Toch zijn er ook in deze omstandigheden een paar adviezen te geven. Hou voortdurend in de gaten, bijvoorbeeld via sociale media, hoe het gesteld is met het vertrouwen van de bevolking in het gemeentebestuur, zegt Duivenvoorden.

En wacht niet te lang met informatie geven. "Hoe langer je wacht, hoe meer gelegenheid je biedt om het gevoel te laten ontstaan: we worden niet gehoord."

Maar het beste advies is toch: denk heel goed na. Duivenvoorden: "Zelfs over zoiets als het plaatsen van dranghekken. Welke boodschap geef je daarmee af?" Zo'n heel proces is enorm arbeidsintensief, ja. "Maar bedenk wat er gebeurt als het misgaat. Dat slaat een diepe wond in zo'n dorp."

Een hand van de burgemeester

Henk-Jan Meijer (VVD) burgemeester van Zwolle
Informatieavond over: azc voor 800 mensen voor vijftien jaar, vorige week woensdag
Stand van zaken: burgemeester en wethouders doen in april een voorstel aan de raad

"Ja, daar hebben wij ook over nagedacht: misschien alleen een inloopavond zonder plenair gedeelte. Maar ik wilde toch graag publiekelijk verantwoording afleggen. We hadden vierhonderd stoelen, er waren achthonderd mensen. Dat brengt het risico van geroezemoes met zich mee op de achterste rijen, maar we hadden gelukkig een goede geluidsinstallatie. En we hadden de stoelen in carrévorm neergezet, zodat iedereen elkaars gezicht kon zien.

Iedereen die binnenkwam, kreeg persoonlijk een hand van mij of de wethouder, dat nam waarschijnlijk ook wat spanning weg. En uiteindelijk zit het misschien ook gewoon in het Zwolse DNA: men laat elkaar uitpraten."

Info halen, opvattingen brengen
Ina Adema (VVD) burgemeester van Veghel
Informatieavond over: noodopvang voor 300 mensen voor één jaar, afgelopen maandag
Stand van zaken: Burgemeester en wethouders gaan in gesprek met onder meer het Coa

"Er waren felle tegenstanders en geheide voorstanders en die zijn keurig met elkaar in gesprek gegaan. Het was een inloopavond, niet plenair, maar op verschillende plekken in het gemeentehuis. Zo konden ze informatie halen én opvattingen brengen. Ik heb van veel mensen gehoord dat ze dat fijn vonden: zo konden ze zich individueel en in een veilige sfeer uiten.

"Er zat vrij veel tijd tussen de aankondiging en de avond. Zo konden mensen zich voorbereiden. En we zijn al vroeg in gesprek gegaan met de wijkraad, de vertegenwoordigers van de bewoners. Die blijft voor ons ook de komende tijd een klankbord, de ogen en oren van de wijk."

Niet in een sporthal, niet met kil licht
Jan Seton (CDA) burgemeester van Borger-Odoorn
Informatieavond over: azc voor 500 mensen voor vijf jaar
Stand van zaken: gemeenteraad heeft ingestemd, azc kan komende zomer open

"Natuurlijk hebben we van tevoren goed nagedacht. Voor mij stond vast: niét met de bestuurders op een podium tegenover de zaal. En niét in een sporthal, niet in kil licht. In plaats daarvan zaten we in de Goede Herderkerk.

"We hebben wel overwogen of de discussie gekaapt kon worden door groepen tegenstanders. Maar onze inschatting was: dat gaat niet gebeuren. Uiteindelijk waren er evenveel tegenstanders als voorstanders - als je vooral tegenstanders hebt, krijg je toch een andere sfeer. Het besluit is nu genomen, maar ik heb meteen gezegd: daarmee eindigt het gesprek met de bevolking niet, daarmee begint het."

Iedereen mag iets zeggen, maar netjes
Ferd Crone (PvdA) burgemeester van Leeuwarden
Informatieavond over: azc voor zeshonderd mensen voor tien jaar, afgelopen maandag Stand van zaken: gemeenteraad spreekt er aanstaande maandag over

"Ja, we hebben de sociale media in de gaten gehouden - maar dat doen we ook rond wedstrijden van Cambuur. Wat ook geholpen heeft: we hebben al een paar maanden noodopvang en die heeft nul overlast gegeven. We hebben dus kunnen wennen.

Onze lijn is steeds: iedereen mag iets zeggen, maar op een nette manier. Dat was vanaf de eerste seconde duidelijk. Er was er één die begon te schreeuwen, maar die werd meteen gecorrigeerd door anderen en dat werd geaccepteerd. Er was emotie, er was over en weer applaus, maar men liet elkaar uitspreken. Uiteindelijk is iedereen toch zo opgevoed."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden