Inspectie: ProRail brengt treinreizigers in gevaar

'Relatie van spoorwegbeheerder met aannemers staat op gespannen voet met zorg voor veiligheid'

Spoorbeheerder ProRail brengt de veiligheid van het spoor in gevaar door contracten met bouwers af te sluiten tegen te lage prijzen. Dat stelt de Inspectie voor Leefbaarheid en Transport in het rapport dat al eind juni af was, maar tot gisteren geheim bleef.

Het spoor is sinds 2009 in verschillende regio's gehakt. De vijf daartoe bevoegde bouwbedrijven - Bam, Asset Rail, Strukton, Spitzke en Volker Rail - kunnen zich inschrijven op een regio en zo een onderhoudscontract voor vijf jaar binnen slepen. Zeven van deze gebieden zijn sindsdien op deze manier verdeeld (zie kaart).

ProRail is hierdoor maar liefst de helft goedkoper uit dan toen het nog met vaste aannemers per gebied werkte. Hoewel aannemers erkennen dat de kosten voorheen te hoog waren, noemen zij deze prijsdaling onrealistisch.

De inspectie nam zelf het initiatief tot het onderzoek omdat er onder de betrokkenen onrust was ontstaan over de nieuwe manier van openbaar aanbesteden die ProRail hanteert. De inspectie interviewde 27 medewerkers van de bouwbedrijven en bij ProRail. Spoorbeheerder ProRail, die eigendom is van de staat en onder verantwoording valt van het ministerie voor infrastructuur en milieu, heeft de werkwijze veranderd omdat Europese regels dit voorschrijven.

Het grootste probleem is dat een open werkrelatie ontbreekt, stelt de inspectie. ProRail en de bouwbedrijven twisten langdurig over details in de contracten, terwijl ProRail geen inzicht geeft in de werkelijke staat van het spoor. "Deze formele en juridische houding en relatie tussen aannemer en ProRail staan op gespannen voet met de gezamenlijke taak van ProRail én de aannemers voor het onderhoud en de veiligheid", aldus het rapport.

Op hun beurt zijn aannemers er niet bij gebaat om problemen op het spoor snel te melden, omdat zij dan zelf voor de extra kosten opdraaien. Daarnaast zullen ze geneigd zijn extra onderhoud zo lang mogelijk uit te stellen, zodat het na vijf jaar op het bordje van een andere partij komt.

Strukton, dat de helft van de baanwerkers levert, schreef in november al een brandbrief naar de Tweede Kamer. Het aannemersbedrijf vreest, net als de inspectie, voor de staat van onderhoud van het spoor. Wat de gevolgen kunnen zijn, schrijft de Inspectie voor Leefbaarheid en Transport niet. Het meest voorkomende probleem van achterstallig onderhoud is het ontstaan van breuken in de spoorstaven, zo weet Aart van den Brink van vakbond CNV Bouw. Als een machinist te hard over zo'n breuk heen rijdt, kan de trein ontsporen. Zo'n bijna-ongeluk vond plaats in het Groningse Uithuizen in 2011, overigens in een gebied dat nog niet is aanbesteed.

Voor Strukton was de maat vol toen het de regio Eemland aan zijn neus voorbij zag gaan. Aanvankelijk won Strukton een onderhoudscontract voor het spoor boven Amersfoort. Maar in een gezamenlijk overleg werd besloten dat het bedrag waarvoor Strukton de rails vijf jaar zou onderhouden te laag was om de kwaliteit te waarborgen.

ProRail heeft toen de procedure opnieuw gestart en gunde Eemland aan Asset Rail - volgens Strukton voor een vergelijkbaar laag bedrag. Hierop daagdeStrukton ProRail voor de rechter. Die doet over drie weken uitspraak in het kort geding dat gisteren diende.

Ook de ongeveer vijfduizend spoorwerkers die het onderhoud verzorgen, zijn ontevreden omdat zij hun baan kunnen verliezen. De bouwbedrijven zijn niet verplicht de mensen, die vaak jarenlang in een gebied werken, over te nemen van de verliezende aannemer.

De bonden willen dat de bedrijven wettelijk worden verplicht het oude personeel over te nemen. Dit weekeinde staan acties gepland. De vakbonden houden geheim waar, om te voorkomen dat ProRail voorzorgsmaatregelen gaat nemen.

ProRail ontkent dat het gaat voor de laagste prijs en stelt dat veiligheid voorop staat. Bovendien zijn er volgens ProRail in de gebieden die zijn aanbesteed minder verstoringen en worden onderhoudsproblemen sneller verholpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden