Inlegkunde en verrassing in 'De Gouden Eeuw'

Een goed historicus legt niet alleen het verleden uit, maar trekt ook parallellen met het heden. Hans Goedkoop doet dat in 'De Gouden Eeuw' (NTR/VPRO) volop. Zoals toen hebben we ook nu te maken met immigratie, tegenstellingen tussen volk en elite en huiver voor het vreemde, trapt hij in deel één af. Toch komen die vergelijkingen af en toe geforceerd over. Vlaamse protestanten die, op de vlucht voor de Spanjaard, hun heil zoeken in het protestantse noorden zijn toch niet geheel te vergelijken met de moslimimmigranten van de twintigste eeuw, met een wezenlijk andere religie en cultuur?

Het lijkt een beetje op inlegkunde, en we mogen hopen dat Goedkoop in volgende delen wat genuanceerder is. Een geloofwaardiger parallel is die tussen het (aanvankelijk) warme welkom van immigranten toen en nu. "Ze werden elegant binnengehaald, zoals later de eerste Marokkanen", zei Goedkoop in 'P & W'. In deel twee (18 december) gaan we zien we hoe de nieuwkomers werden verlokt: gratis poortwachterschap en kerkdiensten in de eigen taal. Leiden begon zelfs een immigratiebeleid. De Gouden Eeuw was zonder deze immigranten niet mogelijk geweest, is de slotsom.

Ook met Europa wordt een parallel getrokken. Zoals nu de Europese landen een mate van autonomie willen binnen de Unie, wensten de gewesten dat in de Nederlandse Republiek. De veronderstelde Hollandse tolerantie komt in februari onder de loep. Het was meer gedogen dan tolerantie, meldt het persbericht. Ook daarin is dus niets veranderd. Dat is misschien de conclusie die je uit deze prestigieuze reeks (1,7 miljoen euro) kunt trekken: het leven blijft, ondanks alle veranderingen, in wezen altijd hetzelfde.

In 'EenVandaag' deed Goedkoop een matige poging om dat te illustreren. Ene Elsje Christiaens verliet april 1664 Jutland op zoek naar werk in Amsterdam. Toen ze na een paar weken nog geen baan had, werd haar hospita razend en viel haar aan. Elsje vermoordde haar met een bijl, waarna de Deense voor straf werd opgehangen op de Dam. Goedkoop: "Sommige immigranten slagen, andere verdwijnen. Zo was het toen, zo is het nu. Illegalen worden nu in schuren gestopt en mogen er niet meer uit. Dat soort verhalen hoorde je in de zeventiende eeuw veelvuldig."

Rembrandt heeft van de executie een tekening gemaakt die we in de 'Elsie'-uitzending van 29 januari ongetwijfeld zullen zien. Met etsen, schilderijen en andere kunstwerken moet Goedkoop zijn serie aanschouwelijk maken, omdat er in de Gouden Eeuw uiteraard nog geen bewegend beeld bestond.

Dat de maker ondanks dat toch weet te boeien, komt door zijn vindingrijkheid en enthousiasme. Zo is zijn bezoek aan de nazaten van Filips van Marnix van Sint-Aldegonde ¿ een adellijk paar in een knoert van een Belgisch kasteel ¿ een levendige illustratie bij de ontstaansgeschiedenis van het Wilhelmus.

De historie komt af te toe zelfs tíjdens de uitzending tot stand. "Dit is dus eigenlijk de geboorteakte van onze Gouden Eeuw", roept Goedkoop, wanneer hij het verdrag ziet waarin Antwerpen capituleert voor de Spanjaarden. De serie is niet doodgeresearcht, waardoor Goedkoop én de kijker bij tijd en wijle blij worden verrast. Dat is goud waard.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden