Inkrimping veestapel dreigt door te veel mest

Beeld anp

Nederlandse melkveehouders lopen het risico 20 procent van hun koeien te moeten wegdoen. De boeren verspreiden zo veel mest en daarmee fosfaat over het land, dat Nederland zich onmogelijk aan de afspraken met de Europese Commissie kan houden. En dat terwijl Nederland al een uitzonderingspositie heeft. Ook lukt het vrijwel zeker niet om weer op tijd onder het fosfaatplafond te komen, wat de situatie nog nijpender maakt.

Nederland heeft een Europese vrijstelling, die boeren het recht geeft 1,5 keer meer mest over hun land uit te rijden dan de gemiddelde Europese collega. De overheid moet dit jaar aan kunnen tonen dat er direct maatregelen zijn genomen om de overschrijding uit 2015 en dit jaar terug te dringen.

Na aanmaningen van de Europese Commissie in 2013 lukte het Duitsland ook niet de mestproductie omlaag te brengen en daarmee de kwaliteit van het grondwater te verbeteren. Het heeft daarom sinds 2014 geen derogatie meer, zoals de mestvrijstelling in agrarisch jargon wordt genoemd.

Economische ramp
Als Nederland de vrijstelling kwijtraakt, moet de melkveestapel in het ergste geval 20 procent inkrimpen, berekende onderzoeksinstituut LEI van de Wageningen Universiteit. In absolute cijfers komt dat grofweg neer op 340.000 melkkoeien minder, op een totaal van 1,7 miljoen.

Het alternatief is dat de kosten van de mestverwerking met 116 miljoen euro stijgen. Dergelijke scenario's lopen volgens boerenbond Dutch Dairymen Board (DDB) uit op een economische ramp voor de Nederlandse melkveehouders. Helemaal omdat ze de afgelopen jaren juist zo investeerden in nieuwe stallen door het loslaten van het melkquotum.

Fosfaatplafond
De Europese Commissie hanteert een fosfaatplafond om milieuvervuiling door mest te voorkomen, want te veel fosfaat zorgt ervoor dat vissen en waterplanten doodgaan. Nu Nederland zich niet aan de afspraken rond de mestvrijstelling houdt, vrezen boerenbonden DDB en de Nederlandse Melkveehouders Vakbond dat een nieuwe mestvrijstelling van 150 procent ten opzicht van de Europese norm na 2017 moeilijk wordt.

Om weer onder het fosfaatplafond te komen, wil staatssecretaris Martijn van Dam (landbouw) fosfaatrechten invoeren. Elke Nederlandse melkveehouder krijgt een beperkt aantal rechten. Maar die worden pas op 1 januari 2018 van kracht. Daarmee zal de fosfaatproductie in de tussenliggende jaren boven de afgesproken norm uitkomen.

Het probleem is dat 2016 een rapportagejaar is. Om vanaf 2018 een nieuwe mestvrijstelling te krijgen, moet Nederland eigenlijk al dit jaar aan de regels voldoen. De fosfaatrechten van staatssecretaris Van Dam lijken dus te laat te komen. "Ik vraag me serieus af of het kabinet zich wel voldoende inzet om de derogatie te behouden", zegt Tweede Kamerlid Jaco Geurts (CDA).

Vroegtijdig melden
Volgens de DDB en NMV deden staatssecretaris Van Dam en zijn voorganger Sharon Dijksma vooralsnog geen enkele officiële mededeling over de problemen. Dat hoorden ze in een gesprek op 8 maart met het Nitraatcomité van de Europese Commissie. Beide boerenorganisaties zeggen dat het vroegtijdig melden van mogelijke problemen met de derogatie-afspraken en de oplossing waaraan Nederland werkt, essentieel is bij het weer verkrijgen van vrijstelling.

In een reactie laat het ministerie van economische zaken weten al in juli 2015 met de Europese Commissie besproken te hebben dat Nederland fosfaatrechten invoert. Ook zegt het nog niets te kunnen melden over overschrijding, omdat de officiële cijfers over de fosfaatproductie in 2015 pas in juli 2016 bekend worden. Een woordvoerder van de Europese Commissie bevestigt dit aan Trouw. Als daar aanleiding toe is, neemt de commissie de nodige maatregelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden