Ingrijpen bij ProRail, talmen met NS

analyse Zo resoluut als kabinet is over toekomst spoorbeheerder, zo vaag is het over toekomst vervoersbedrijf

Wat heeft ProRail, de beheerder van het spoorwegnet, te maken met het fiasco van de Fyra, de dure hogesnelheidstrein die niet meer dan een paar weken over het spoor reed? Niets. Toch heeft staatssecretaris Sharon Dijksma van infrastructuur en milieu in reactie op het vernietigende rapport over de Fyra besloten ProRail helemaal onder verantwoordelijkheid van het ministerie te brengen.

Weliswaar erkent Dijksma dat ProRail in dit geval weinig kan worden verweten, maar 'om duidelijkheid te scheppen' en vanwege problemen met de financiën bij ProRail wil de staatssecretaris de spoorwegbeheerder weer de status geven van overheidsdienst.

Een forse ingreep dus bij ProRail. Terwijl het kabinet voor NS nog geen helder plan heeft, en de fouten rond het Fyra-dossier zich juist daar opstapelden.

Natuurlijk, de NS moeten er van Dijksma eindelijk eens voor zorgen dat de treinverbinding naar Brussel sneller wordt en minder vaak uitvalt dan nu het geval is. Maar de NS kan nog met veel wegkomen. Pas als er vanaf 2017 voor de derde keer onvoldoende wordt gepresteerd, moet het spoorbedrijf verplicht samenwerken met een concurrent die wél in staat is een goede prestatie neer te zetten.

Ondertussen is het een kwestie van afwachten wat er met de positie van NS zelf gaat gebeuren, terwijl de uitspraken van de parlementaire enquêtecommissie Fyra toch niet mals waren.

De huidige situatie, waarbij de NS worden geacht te opereren als een bedrijf, maar tegelijkertijd naar de pijpen van de politiek moeten dansen, werd door de commissie onhoudbaar geacht. Niet alleen signaleerde de commissie dat het staatsbedrijf 'noch de tucht van de markt, noch de tucht van de staat' ervaart, de NS en de staat speelden volgens de commissie zelfs 'een destructief onderhandelingsspel'. Uiteindelijk is het geld waarmee de NS bieden op een concessie (zoals bij de hogesnelheidslijn) van de staat zelf.

Het commissierapport leverde bouwstenen voor de politiek om een keuze te maken voor de toekomst van de NS. Er werd een aantal scenario's geschetst waarmee het kabinet aan de slag had kunnen gaan. Denk aan een privaat vervoersbedrijf dat een monopolie heeft, of een vervoersdienst met een sterke publieke aansturing of juist een bedrijf dat opereert in een markt waarin verschillende bedrijven actief zijn.

Maar zo resoluut als de staatssecretaris is over de toekomst van ProRail, zo vaag is ze over de toekomst van de NS.

Wordt het vervoer op het hoofdrailnet straks nog onderhands gegund aan de NS? Of komt er een openbare aanbesteding en mogen concurrenten als Arriva en Veolia ook meedingen? En wordt de hogesnelheidslijn daarbij gezien als onderdeel van dit hoofdrailnet of juist niet? Het zijn allemaal vragen die onbeantwoord blijven.

Ook de optie om de NS en ProRail weer samen te voegen, staat nog open. Ook als de NS niet langer het hoofdrailnet voor hun rekening mogen nemen, kan het zijn dat de organisatie samengevoegd wordt met ProRail.

Evenals de commissie komt het kabinet met scenario's die nog uitgewerkt moeten worden. Het zal aan een volgende regering zijn om hier echt knopen over door te hakken. Dat moet in ieder geval gebeuren ruimschoots voor 2024, als de huidige concessie van de NS op het hoofdrailnet en de hogesnelheidslijn afloopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden