TaalPeter-Arno Coppen

Ingeschakelde luisteraars horen muziek gedraaid worden

Een lezer die tijdens het koken naar Radio 1 luistert, stoort zich na het journaal telkens aan de presentatrice die ‘voor de luisteraars die later zijn ingeschakeld’ nog eens vertelt waar het eerste half uur over ging. Die luisteraars worden toch niet ingeschakeld? En hoezo is er sprake van inschakelen? Om welke schakelingen gaat het dan? We hebben toch eerder ‘afgestemd’ op die zender (al gaat ook dat tegenwoordig meestal met voorkeurszenders)?

De ergernis illustreert het principe dat er in de taal allerlei relicten uit het verleden zijn blijven zitten, die taalgebruikers pas gaan storen als ze die opmerken. Dan wordt er een soort werkelijkheidszin over hen vaardig, die in opstand komt tegen vermeend onlogische implicaties van de gewraakte taalvormen. Hoezo moet je een telefoon ‘opnemen’ en ‘neerleggen’? Je swipet gewoon over het schermpje en na afloop stop je de telefoon weer in je tas of broekzak. En hoeveel mensen zijn er niet die nog muziekstukken ‘opzetten’ en ‘draaien’? Waarop? Waaromheen?

Met het voortschrijden van de techniek 

De taalwerkelijkheid is dat vooral technische woorden en uitdrukkingen hun letterlijke betekenis met het voortschrijden van de techniek verliezen. Soms sterven die woorden dan ook nog uit (‘inschakelen’ zal inderdaad wel op zijn retour zijn), maar soms overleven ze op basis van een betekeniskern die relevant blijft (‘aan/uit’ bijvoorbeeld).

Interessanter is de veronderstelling van de lezer dat ‘ingeschakeld zijn’ de voltooide tijd is van ‘ingeschakeld worden’. Dat is denk ik niet juist. Het is vrijwel zeker dat het de gewone voltooide tijd is van het onovergankelijke ‘inschakelen’. Het is ‘Ik schakel de radio in’ en ‘Ik heb de radio ingeschakeld’ tegenover ‘Ik schakel in’ en ‘Ik ben ingeschakeld’. Waarschijnlijk wordt ­‘inschakelen’ gezien als een veran­dering van je toestand. Eenmaal in­geschakeld ben je luisteraar.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden