Ingenomen paspoorten tonen hoe ver invloed Ankara reikt

Het Turkse consulaat in Rotterdam. Beeld ANP

Het Turks consulaat in Rotterdam neemt paspoorten in van vermeende gülenisten. De tijd van de openlijke intimidatie aan hun adres is voorbij. Maar hoeven zij zich daardoor ook minder zorgen te maken?

De bekladde muren zijn schoon, de kapotte ramen vervangen. Ook de Turkse vlaggen die de weken na de couppoging van 15 juli nog veelvuldig te zien waren in sommige stadswijken, zijn opgeborgen. Maar de verdeeldheid in de Turkse gemeenschap is groter dan ooit.

Het regime van president Erdogan laat zich niet veel gelegen om aanhangers van islamgeleerde Fethullah Gülen, die door de Turkse regering als brein achter de coup wordt gezien, ook in het buitenland te intimideren. Turkse paspoorten van vermeende gülenisten worden in het consulaat in Rotterdam in beslag genomen. Bovendien circuleert op internet een lijst met gezochte terroristen, van de Koerdische PKK, IS en FETÖ, de afkorting die Turkije gebruikt voor de ‘Gülenistische Terreurorganisatie’. Op die lijst staat een Nederlandse Gülengeestelijke, er is vierhonderdduizend euro uitgeloofd voor degene die weet waar hij is. Andere prominente Gülen-sympathisanten die hun naam geregeld op internet zien, vrezen dat ook zij een prijs op hun hoofd krijgen.

Paspoort

Wie sympathie heeft voor de in ballingschap levende Gülen en wie niet, is niet alleen bekend bij de Turkse gemeenschap in Nederland, inmiddels óók bij de regering in Ankara. De Turkse overheid is onderzoeken gestart tegen vermeende Gülen-aanhangers, net als ze naar bijvoorbeeld Koerden doet. Van deze ‘voortvluchtigen’ worden op het consulaat de paspoorten ingenomen. Zij moeten naar Turkije om hun onschuld voor de rechter te bewijzen, waarna ze een nieuw paspoort kunnen krijgen.

Het gaat een stap verder dan de openlijke intimidatie, direct na de coup. Vermeende Gülen-sympathisanten werden bedreigd door fanatieke Erdogan-aanhangers, verenigingen van gülenisten werden belaagd. Op sociale media werd opgeroepen gülenisten aan te geven in Turkije. Nadat er ophef ontstaan was, riepen imams van Diyanetmoskeeën op geen geweld te gebruiken. Diyanet, het presidium van geloofszaken in Turkije, zendt wereldwijd imams uit. Diyanet werd opgericht als neutraal instituut, onder Erdogan is het een politiek instrument geworden.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Moskeekoepel Diyanet. Beeld ANP

De vorige voorzitter van Diyanet in Nederland, Yusuf Acar, kwam in december in opspraak. Hij zou namen van Nederlandse Gülen-aanhangers hebben doorgespeeld aan Ankara. Turkije trok hem onmiddellijk terug. Diyanet haalde de afgelopen maanden ook imams uit Duitsland en België terug, die lijsten hadden opgesteld met namen van gülenisten. In Nederland zijn ook lijsten opgedoken, onbekend is of die door imams zijn opgesteld.

Bondgenoten

Ooit waren Erdogan en Gülen bondgenoten, verbonden door een islamitische kijk op de samenleving. Decennialang verwierf de gülenbeweging invloed in de rechtelijke macht in Turkije. De twee raakten in 2013 in conflict toen justitie Erdogangetrouwen begon aan te klagen wegens corruptie.

AKP’ers en Gülen-sympathisanten waren daarom al in onmin geraakt, ook in Nederland, door de coup is de situatie geëscaleerd. Erdogan is een zuivering begonnen van de ambtenarij, wetenschap en journalistiek. Nederlandse Gülen-aanhangers kregen na de coup te horen dat zij niet langer welkom zijn in de moskee. Jarenlange vriendschappen zijn bekoeld, bij gülengezinde bestuurders in stichtingen werd aangedrongen op te stappen. Trouw sprak gülenisten wier bedrijven werden geboycot en opdrachten geannuleerd, met financiële nood tot gevolg. Sommigen zagen zich genoodzaakt openlijk afstand te nemen van Gülen, om hun zaak te redden en verstoting uit de familie te voorkomen.

Tekenend zijn de dialoogavonden, die vorige maand in Rotterdam werden georganiseerd door Turkse stichtingen en moskeeën. Veel van die verenigingen hadden direct na de coup een uitnodiging van burgemeester Aboutaleb afgeslagen, omdat zij niet met ‘terroristen’ aan tafel wilden. Op de avonden waren geen Koerden, Alevieten en gülenisten. Die laatste groep zei dat ze niet welkom waren, wat de organisatie ontkent. Bovendien, zeggen gülensympathisanten, dúrfden zij niet deel te nemen. Wat als je erkent dat je gülenist bent, dit opgenomen wordt en het op het internet verschijnt?

De ingenomen paspoorten en de prijs op het hoofd van de prominente Gülen-aanhanger tonen aan dat die angst niet ongegrond was. Niet eerder was zichtbaar hoe groot de invloed van Ankara in Nederland is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden