Boekrecensie

Ingenieus vervlochten verhalen over buitenbeentjes en misfits

Beeld Hollandse Hoogte / LEEMAGE

In haar nieuwe roman schrijft Elizabeth Strout weer over de wereld van Lucy Barton, de heldin van haar vorige boek.

Elizabeth Strout, bekend van ‘Ik heet Lucy Barton’ en ‘Olive Kitteridge’, schrijft prachtige boeken die een wrang soort troost bieden. Geen happy end of loutering tot beter mens, meer een groeiend inzicht in de eenzaamheid die iedereen aankleeft; het besef dat ‘de liefde gebrekkig is, omdat nu eenmaal alle liefde gebrekkig is’ zoals Strout haar heldin Lucy Barton in ‘Ik heet Lucy Barton’, haar voorlaatste roman, liet ontdekken.

Al hebben Strouts verhalen een lichte toon, een vrolijk decor hebben ze meestal niet. Ze schrijft over de arme witte Amerikanen in het kleinsteedse Midden-Westen, over buitenbeentjes en misfits, mensen die in het verleden flinke klappen hebben gekregen, maar die daar niet over kunnen of willen praten. Zoals in ‘Olive Kitteridge’ de heerlijk bitse titelheldin die met haar botheid en cynisme haar dierbaren van zich vervreemdt. Of in ‘Ik heet Lucy Barton’, vertelster Lucy die tobt met haar deels verdrongen herinneringen aan een gewelddadige jeugd en daarnaast haar schrijversverlangen dat ene ‘ware verhaal’ te vertellen, niet om de hete brij heen te draaien.

Strouts hoofdpersonen zijn mensen met gevoeligheden waar de omgeving naar moet raden. En die dan op onverwachte momenten in die zwijgzaamheid en nood toch begrepen worden. Zonder dat dat dan overigens expliciet wordt uitgesproken, Strout is een meester in de ‘vibrerende stiltes’ zoals een Amerikaanse critica het fraai uitdrukte. Verstandhouding is een moment, niets blijvends.

Vervolg

In de nieuwe roman ‘Niets is onmogelijk’ keert de schrijfster terug naar de wereld van Lucy Barton. Niet meteen naar Lucy zelf maar naar haar vroegere stadgenoten in Amgash, Illinois, het beklemmende provinciestadje waaraan Lucy - in het heden een succesvolle New Yorkse schrijfster - al lang ontsnapt is.

In ‘Ik heet Lucy Barton’ maakten we kennis met de inwoners van Amgash in de gesprekken tussen Lucy en haar moeder, die haar volwassen dochter na jaren zonder contact opzoekt als ze met een ernstige infectie in het ziekenhuis is beland. Liever dan over hun eigen moeizame relatie te praten, bespreken moeder en dochter in de ziekenhuiskamer het wel en wee van de kennissen van toen; hun affaires, ruzies, schulden, trauma’s.

Sommige van die stadgenoten leren we in dit ‘vervolg’ alsnog van binnenuit kennen en stukje bij beetje komen we zo ook meer te weten van Lucy’s verleden. De schrijfster wisselt per hoofdstuk van hoofdpersoon, en schept zo negen levensverhalen die onderling verknoopt zijn, niet heel dicht verknoopt, meer vluchtig, zoals mensen die samen zijn opgegroeid in hun herinneringen deel blijven uitmaken van elkaars leven, ook al wonen ze al lang niet meer bij elkaar in de buurt.

In een interview wees Strout de Canadese Nobelprijswinnares Alice Munro als een voorbeeld aan. Net als Munro weet Strout hier in enkele bladzijdes een heel leven op te roepen, en het levensgevoel dat iemand uitdraagt.

Vervlechten

Vergevensgezind en genereus is bijvoorbeeld tachtiger Tommy Guptil, conciërge op Lucy’s oude school, held in het openingsverhaal, wiens zuivelboerderij decennia terug door brand werd verwoest, maar die het verlies meteen heeft omarmd met een in de nacht van de brand ingegeven gevoel dat ‘het goed was’. Iets wat hij daarna met niemand heeft durven delen uit angst voor gek versleten te worden. Tommy ziet het leven als een krachtmeting, een gevecht om menselijk te blijven. Hij zoekt Lucy’s broer Peter op, een veertiger die geïsoleerd en verslonsd, nog steeds in de boerderij van zijn ouders woont.

Bekneld maar vergevensgezind blijkt ook Patty Nicely, destijds een van de ‘mooie meisjes Nicely’ nu ‘vette Pat’, die als schoolkind haar moeder betrapte bij overspel met haar leraar Spaans, een incident dat leidde tot de scheiding van haar ouders en dat Patty’s seksuele ontwikkeling verstierde: “Toen Patty voor het eerst met de jongens uit haar klas naar de maïsvelden ging, en ook veel later, toen ze echte vriendjes had en het met hen deed, was er altijd het beeld van haar moeder, bloesloos, behaloos, met haar schommelende borsten terwijl die man zijn mond om één borst sloot. Nee - het stond Patty allemaal zeer tegen.”

Ingenieus weet Strout deze verhalen onderling te vervlechten, je gretig door te laten lezen en en steeds nieuwsgierig te maken naar volgende figuren wier lot al even is aangestipt.

Lucy Barton

We maken kennis met de gepijnigde Vietnamveteraan Charlie McCauley, die troost zoekt bij een vriendin, en met de overspelige ‘Mississippi Mary’ die haar Italiaanse vriend naar Italië volgt. Levens vol ongelukken maar ieder hoofdstuk eindigt toch in een moment van helderheid, bevrijdend: zoals wanneer verongelijkte dochter Angelina, die haar weggelopen moeder is gaan opzoeken in Italië, haar door het raam bespiedt, en het dan ineens tot haar doordringt dat haar moeder op haar plek is: ‘haar moeder, een pionier.’

In alle verhalen komt ook steeds even Lucy Barton voorbij, de schrijfster die met succes ontkomen is aan Illinois en wier memoires nu in stapels in de winkel liggen. Was ze in het vorige boek de vertelster, nu fungeert ze als spiegel; als object van medelijden, als inspiratiebron, als bron van afgunst. Plaatsgenoot Patty leest Lucy’s memoires en voelt zich begrepen door het boek. Zus Vicky schampert over de zogenaamd ‘waarachtige zinnen’ van haar zus die ervandoor ging. Als Lucy Peter opzoekt krijgt ze bij het weerzien van broer, zus en boerderij een angstaanval. Strout legt hier de kern bloot, maar laat ook navoelen dat velen van ons die beter blijven omzeilen.

Elizabeth Strout
Niets is onmogelijk
Vertaling: Barbara de Lange.
Atlas Contact; 249 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden