Infame kritiek op bruggenbouwster

De auteur was tot 1994 voorlichter over de islam voor de Gereformeerde Kerken.

DR. JAN SLOMP

Op elk van deze drie aantijgingen ga ik hieronder in. Mijn verdediging wordt ingegeven door bewondering voor deze geniale, maar natuurlijk ook niet volmaakte vrouw. Ik heb veel van wat ze geschreven heeft, gelezen en haar diverse keren in Pakistan en Amerika bij congressen en lezingen meegemaakt.

1) Voorzover mij bekend heeft ze niet het doodvonnis van Khomeini verdedigd. Wel heeft ze begrip opgebracht voor de grote verontwaardiging onder moslims over 'De duivelsverzen' van Salman Rushdie vanwege de daarin in verhulde literaire vorm voorkomende beledigingen van de Profeet Mohammed.

Het begrip van prof. Schimmel komt voort uit haar grote sensitiviteit voor de bewondering voor en verering van de Profeet in de Islam, in het verleden maar ook heden ten dage. Vandaar de wet tegen blasfemie of belediging van de Profeet, waar de regering van Benazir Bhutto in Pakistan zo mee in haar maag zit; een erfenis van haar gehate voorganger generaal Zia ul-Haq.

Schimmel begint haar boek 'Und Mohammed ist Sein Prophet' met de uitspraak van de rector van de Al-Azhar universiteit aan het adres van de anglicaanse bisschop Kenneth Cragg, dat christenen vaak onwetend en bewust de ergernis van hun moslimvrienden wekken door hun volslagen gebrek aan begrip voor de verering van de Profeet in het leven van moslims.

Schimmel heeft de draak gestoken met datzelfde gebrek aan begrip en de provocerende manier van schrijven van Rushdie, nota bene zelf een gewezen moslim, die beter had kunnen weten. Daarmee heeft ze volgens Le Monde (9 september) de woede opgeroepen van de vrienden van Rushdie in Duitsland en elders.

Maar heeft mevrouw Schimmel geen vrijheid van meningsuiting, zo zou men de vrienden van Rushdie willen vragen? Ik ben het trouwens met mevrouw Schimmel eens dat Rushdie te ver is gegaan in 'De duivelsverzen'. Toch vind ik Rushdie een groot schrijver en geniet ik van zijn recente boek 'The Moor's last sigh'.

2) Te positief over dictator Zia ul-Haq? Ze heeft alleen maar gezegd dat de geschiedenis misschien positiever over hem zal oordelen dan we nu doen. Dat zou men inderdaad een naïeve uitspraak kunnen noemen. Want alle fundamentalistische djinns die onder Zia uit de fles zijn gekomen, maken het huidige Pakistan bijna onregeerbaar (men herleze de serie artikel van Ton Crijnen in deze krant).

Maar na de politieke moord op Bhutto sr. schreef dezelfde Annemarie Schimmel aan een gemeenschappelijke vriend, prof. dr. J. M. S. Baljon in Leiden, dat zij niet van plan was Pakistan te bezoeken zolang deze man aan de macht was. Haar positieve oordeel over Zia rijmt ook niet met de hartelijke ontvangst die Annemarie Schimmel nog in november 1993 ten deel viel van premier Benazir Bhutto, die in Zia de moordenaar van haar vader ziet. Ik houd het op een beleefde vergissing.

3) Mensenrechten? Haar hele oeuvre over de kunst, de literatuur en vooral de mystiek van de moslim-wereld is één verdediging van de mensenrechten. Haar beroemde meesterwerk over de denker en dichter Sir Muhammad Iqbal (gestorven 1938) is een standbeeld voor de moderne, zelfbewuste, zich in de wereld aanpassende moslim, die de uitdaging van het Westen kritisch positief tegenoet treedt.

Annemarie Schimmel werd onlangs geëerd met een Festschrift met de titel 'God is beautiful'. Terecht in het Engels, want de geborneerde mannenwereld van Duitse oriëntalisten gunde haar indertijd geen plaats in zijn midden. Ze ging naar Harvard.

Ze heeft haar tekortkomingen. Politiek schijnt niet haar sterkste kant. Maar de literaire wereld in Duitsland is blijkbaar te kleingeestig om haar dat te vergeven en haar grote kwaliteiten als bruggenbouwster tussen twee culturen te eren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden