Ineens zaten de NS in de Fyra-fuik

High Speed Alliance had door afwijkende eisen en verlaagde bestelling geen keus bij bestellen van treinen

Hoe hij ook zocht, Nol Döbken zag geen alternatief, nadat hij hoorde over kwaliteitsproblemen met treinen van AnsaldoBreda. Als directeur van High Speed Alliance (2002-2007) moest hij voor de HSA-eigenaren NS-KLM treinen regelen op de hogesnelheidslijn Amsterdam-Brussel. "We hebben geen andere keuze, we moeten gewoon door met AnsaldoBreda", herinnert hij zich zijn reactie. Geplaagd door groeiende financiële bedrijfsproblemen en strakke deadlines, deed hij zijn werk.

Een hogesnelheidslijn openen, maar zonder snelle trein, dat wilde Döbken, 'een spoorwegman', niet meemaken, vertelde hij gisteren aan de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Het was het eerste verhoor waarin de falende Fyra-trein zelf ter sprake kwam. "Waarom niet", dacht Döbken toen zich onder de kandidaten de latere Fyra-bouwer AnsaldoBreda meldde. Geen relatie van de NS. Wel een bekend bedrijf met een lange historie in de railwereld.

De NS zochten een bouwer van treinen die 220 kilometer per uur haalden tussen Amsterdam en Brussel. Het Rijk eiste van HSA een maximale rijtijd van 93 minuten. Een onrealistische tijd en eis. Dat was al vroeg bij de hoofdrolspelers bekend, bleek deze week. Een los eindje bij de winnende NS-bieding in 2001. Dat zou na de aanbesteding wel opgelost worden. Döbken ontdekte na zijn komst in 2002 dat er in België wat minuutjes vergeten waren. Een rekenfout. "Zo werd de reistijd 100, 110 minuten."

De zoektocht naar de trein begon al verkeerd. Fabrikanten reageerden op een NS-verzoek treinen te bouwen die de reistijd-eis niet haalden. Hun modellen waren te langzaam. Er waren meer hobbels. In de hsl-concessie eiste het Rijk dat de treinen zouden voldoen aan hoge Europese normen, zoals het veiligheidssysteem. Döbken: "Een toonbankmodel bestond dus niet".

Alstom en AnsaldoBreda deden eind 2003 hun eindbod met 230-km-treinstellen. Döbken kon niet voorkomen dat de HSA-aandeelhouders NS (90 procent) en KLM (10) nadien ineens de bestelling verlaagden. Geen 23 treinen, maar 12 graag. Als besparing. HSA dreigde in financiële nood te raken.

Alstom vond twaalf te weinig voor de ontwikkeling van een nieuw treinmodel. Zo bleef Döbken met AnsaldoBreda achter. "Daar hadden we vertrouwen in", herinnerde hij zich.

AnsaldoBreda deed iets fijns. Verkeersminister Karla Peijs (CDA) hield de NS aan de 93-minuteneis. De Italiaanse fabrikant stelde voor om à 300.000 euro per trein de Fyra's 'op te voeren' naar 250 kilometer per uur. Het nieuws over de kwaliteitsproblemen? Döbken: "We hoopten dat ze daarvan iets geleerd hadden." Pas toen doordrong dat deze treinenbouwer de levertijd niet ging halen, besefte Döbken dat hij in de fuik was gezwommen: 'eentje met een touw er omheen'.

Tweede enquêteweek: veel (ex-)hoge bomen

Karla Peijs, Camiel Eurlings en Melanie Schultz van Haegen: veel (oud-) ministers van verkeer en waterstaat komende week bij de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Ook oud-NS-topmannen Aad Veenman en Bert Meerstadt doen een boekje over het hogesnelheidsvervoer. Ook oud-directeur Meindert Eland bij de Franse treinbouwer Alstom spreekt.

Woord van de week: marktspanning

De hogesnelheidslijn-zuid (Amsterdam-Brussel) moest het politieke ideaal van Europese marktwerking waarmaken. De term 'marktspanning' viel vaak tijdens de verhoren. Daarmee wordt de animo bij bedrijven aangeduid voor het hsl-project. De verzelfstandigde NS hadden, aldus oud-president-commissaris Jan Timmer, geen trek in marktwerking. Hij wilde een commerciëler staatsbedrijf; maar geen concurrentie.

Het kabinet-Kok II wilde juist graag marktwerking, al mocht verkeersminister Netelenbos de hsl-zuid eerst (deels) onderhands gunnen aan de NS. Nadat dit faalde, volgde een openbare aanbesteding. Naast het NS-bod (178 miljoen euro per jaar) deed slechts één andere partij een geldig bod (CGEA, 61 miljoen). Weinig marktspanning. De NS wonnen. Vervolgens ervoeren de NS zelf een gebrek aan marktspanning bij de flitstreinbestelling. Fabrikanten zagen weinig brood in de aanbesteding. Alleen AnsaldoBreda hapte toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden