Review

Indrukwekkend camerawerk in een oedipaal maffiadrama

Nog geen twee jaar terug vond de Britse theaterregisseur Sam Mendes zijn weg naar de Amerikaanse oscars met zijn filmdebuut 'American Beauty'. Maar liefst vijf won hij er. De onderkoelde komedie over Lester Burnhams (Kevin Spacey's) midlife crisis werd ook in Europa geprezen door de critici en prijkt in Nederland in de topvijftig van de best bezochte films sinds 1992.

Een opvallend succes, temeer daar 'American Beauty' ook criticasters kende die Mendes spirituele boodschap ('look closer!') weinig verrassend vonden.

En nu komt Mendes met 'Road to Perdition', naar een strip van Max Allan Collins en Richard Piers Rayner. Op het eerste gezicht iets heel anders. Geen commentaar op de tijdgeest, maar een maffiafilm gesitueerd in 1931, en zonder het alledaagse realisme dat een tv-serie als 'The Sopranos' dezer dagen aan de man brengt. Geen zelfspot in 'Road to Perdition'. Integendeel, de toon is diep ernstig, zwaarmoedig zelfs. Een film gedrenkt in regen en natte sneeuw. Oude, grijzige tinten en donkere schaduwen scheppen een duister universum, zwanger van onheil en droevenis.

Een ingetogen Tom Hanks speelt Michael Sullivan. Volgens de regels van het genre de 'goede' moordenaar: een bekwame scherpschutter en een sombere, stoïcijnse figuur, maar niet geheel gevoelloos. Sullivan is toegewijd aan zijn surrogaatvader, maffiabaas John Rooney (een al even beheerste Paul Newman) en hij is toegewijd aan zijn gezin: vrouw Annie en hun twee zonen. John Rooney heeft naast Sullivan ook een 'natuurlijke' zoon: Connor. Deze Connor is de 'kwade' moordenaar. Hij schiet te pas en te onpas en hij blijft er bij glimlachen. Het is Connor die de 'weg naar verdoemenis' in gang zet als hij Sullivans vrouw en jongste zoon vermoordt en zijn 'broer'/rivaal zo dwingt zich tegen zijn maffiafamilie te keren.

Je zou kunnen zeggen dat Mendes tegenover het heteroseksuele drama van 'American Beauty' nu het oedipale drama van 'Road to Perdition' plaatst. ,,Het is een wet van de natuur dat zonen op aarde zijn om hun vaders te kwellen'', verzucht John Rooney als hij hoort over Connors laatste en ergste misdaad. Een daad die de oude man dwingt tot een keuze tussen zoon en beschermeling. Mendes vertelt het verhaal bovendien vanuit het perspectief van de twaalfjarige Michael, Sullivans overlevende oudste zoon en metgezel; de liefhebbende zoon die onbedoeld getuige is van zijn vaders misdaden en die anderzijds er door hem van weerhouden wordt dezelfde weg te gaan.

Toch schuilt in dat vervlochten oedipale drama over de soms tragische liefde tussen vaders en zonen, niet de kracht van 'Road to Perdition'. Net als in 'American Beauty' schuilt die kracht het meest in de vorm, deze keer gestileerder nog dan in Mendes' debuut. De estheet Mendes refereert in 'Road to Perdition' aan de door hem meest bewonderde filmklassiekers, die hij onlangs in toptienvorm prijsgaf in het Britse filmtijdschrift Sight and Sound: 'Citizen Kane' (een letterlijk citaat is de scène waarin de moeder door het raam naar haar zonen kijkt die stoeien in de sneeuw), 'Fanny en Alexander', 'The Godfather', 'The Piano'. Maar trefzeker schept hij daarnaast een eigen mythisch universum: een maffiawereld waar meer de melancholie dan het machismo heerst, tegelijk kil en afstandelijk en overstromend van tranen.

Dankzij het indrukwekkende camerawerk van Conrad L. Hall zijn eenvoudige scènes ontroerend en onvergetelijk. Zoals de scène waarin de dan nog onwetende Michael jr. vanuit de gang zijn vader gadeslaat, die als alle vaders bij thuiskomst zwijgend zijn spullen (waaronder een pistool) op het bed legt. Of het shot van de rijen krantenlezers in de lobby van een hotel in Chicago. Of de zich in slowmotion en totale stilte voltrekkende dood van John Rooney. Die zorgvuldig uitgedachte beelden maken van 'Road to Perdition' een plechtige beschouwing op eerdere maffiafilms en tegelijk voor even de enige, echte maffiafilm, omdat plechtstatigheid en ernst dit onderwerp zo goed blijken te passen. Net als trouwens de regen en de sneeuw en de vale crisis jaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden