INDONESISCHE PORTRETTEN (4)

Indonesië bestaat in het nieuws alleen nog uit politieke spanningen, economische chaos en etnisch geweld. Hoogste tijd voor een reeks portretten van gewone Indonesiërs en hun alledaagse zorgen.

Ik ben absoluut geen Javaanse', introduceert Mary zichzelf. ,,Ik ben veel te direct. Zo zijn Javanen niet. Die hebben liever dat je achter hun rug over ze kletst dan dat je ze eerlijk de waarheid in hun gezicht vertelt.' Ook al woont Mary nu al meer dan twintig jaar in Jakarta, ze blijft een Manadonees uit Noord-Sulawesië. ,,Ik voel me nog steeds een vreemdeling in de hoofdstad.'

Mary kan kleurrijk vertellen over haar dagelijkse confrontaties met de Javaanse cultuur. Ze werkt als hoofd van de afdeling communicatie voor een telefoonmaatschappij in Jakarta. De meeste meisjes van haar afdeling zijn afkomstig van het eiland Java. ,,Als ze fouten maken stap ik nooit rechtstreeks op hen af. In een groep mag je nooit iemand bestraffen. Dan lijden ze gezichtsverlies. Op mijn kamer een standje geven kan ook niet want iedereen weet waarvoor ze bij me is. Dus speel ik het via een vrien din van de betreffende collega. Ik vraag haar het meisje op de hoogte te stellen van mijn klachten. Met deze benadering is iedereen erg tevreden.' Mary vindt het verschrikkelijk om zo op eieren te lopen.

Van haar meerdere pikt ze dit gedrag niet. ,,Ik kreeg pas een nieuwe baas. Vanaf de eerste dag heb ik met hem afgesproken dat we eerlijk tegen elkaar zijn en ik liever niet op de gang mijn fouten hoor. Het duurde even. Maar de afspraak werkt', zegt ze ferm.

Mary is hard in haar oordeel over Javanen. ,,Ze hebben een enorm sterk gevoel voor wat goed en slecht is. Ze zijn heel preuts. Voor het huwelijk mag een jongen niet met een meisje slapen. Het is een doodzonde als ze het toch doen. Overspel is schandalig. Maar er zijn zoveel rijke Javaanse mannen in de hoofdstad die er een vriendin op nahouden. Van wie denk je dat al die boetiekjes in het dure winkelcentrum Plaza Indonesia zijn? De echtgenotes doen alsof ze van niets weten. Alles wordt hier bedekt.'

Mary's jeugd is een aaneenschakeling van slechte ervaringen met de Javaanse cultuur. ,,Mijn vader was een Javaan. Hij was gelegerd in Sulawesi toen hij mijn moeder leerde kennen. Ze waren dolverliefd op elkaar en trouwden al heel snel. Mijn grootouders stonden niet achter dit huwelijk', vertelt Mary. Opa en oma bleken een vooruitziende blik te hebben.

Het gezin verhuisde naar Solo. ,,Op een dag kwam mijn moeder een vrouw tegen op straat die zich als de eerste vrouw van mijn vader voorstelde. Ik bleek al stiefbroertjes en -zusjes te hebben! Mijn vader had dat nooit aan mijn moeder verteld. Zijn gezin had gehoord dat mijn vader een tweede vrouw had genomen!' Ze vertelt het alsof ze het zelf nu nog steeds niet kan geloven.

De families gingen bij elkaar wonen maar het klikte niet. ,,Mijn moeder is christelijk opgevoed. Dat is toch een heel ander geloof dan de islam. Van haar mocht ik altijd alles zeggen als ik maar beleefd bleef. Mijn vader ontpopte zich bij thuiskomst tot een strenge moslim. Hij accepteerde het gedrag van mij en mijn moeder niet meer.' Haar moeder pakte haar koffers en vertrok met Mary naar Jakarta. Vader heeft ze nooit meer teruggezien.

,,Mijn opvoeding heeft me sterk en onafhankelijk gemaakt, maar misschien wel iets te onafhankelijk voor een land als Indonesië, waar je als vrouw maar weinig te vertellen hebt', zegt Mary boos. ,,Emancipatie of feminisme moeten ze hier nog uitvinden. Als je man je niet meer wil kan hij zo van je af. Er is geen sprake van onderhoudsplicht of nazorg. Probeer maar eens als vrouw van je echtgenoot te scheiden. Dat doe je niet.'

Ze leerde op haar vierentwintigste een man in Jakarta kennen. Ze wilde graag een kind, maar niet met hem trouwen. Een bewust ongehuwde moeder is absoluut een onbekend fenomeen in Indonesië. ,,Ik woonde in een kleine huisje in de stad. In zo'n buurt waar iedereen je controleert. Toen ze doorkregen dat ik een kind had maar niet was getrouwd gingen ze met stenen naar mijn huis gooien. Iedere avond opnieuw stond de buurt voor mijn deur.'

,,Ook de inrichting van mijn huis was in hun ogen te modern. Ik had van die halve gordijnen, verticaal langs de ramen hangen. Iedereen kon naar binnen kijken. We wonen toch in een open land waar mensen vooral op straat leven en elkaar ontmoeten. We hebben toch geen geheimen voor elkaar? Maar mijn ramen moesten worden afgesloten.'

Mary schakelde de RT (hoofd van het buurtschap) in. ,,Hij was al op de hoogte. De buurt had inmiddels over mijn aanstootgevende gedrag bij hem geklaagd. Hij kon niets voor me doen. Het was beter dat ik naar een andere wijk zou verhuizen. Ik ben met mijn zoon weggegaan.'

Haar zoon van vijftien geeft ze een moderne opvoeding. Pas belde de leraar van school haar overstuur op. Hij had condooms in de rugzak van haar zoon gevonden. ,,Wij praten thuis eerlijk met elkaar over sex en hij weet in welke la de condooms liggen. Die jongen is aan het experimenteren. Dat doet toch ieder kind op die leeftijd? In Indonesië schuiven de leerkrachten seksuele voorlichting zo lang mogelijk voor zich uit. Kinderen moeten toch weten hoe ze op de wereld zijn gekomen? Goede voorlichting over aids ontbreekt hier ook. De leraar vroeg zelfs aan mij waar je in Indonesië condooms kunt kopen!'

Mary is inmiddels getrouwd met een weduwnaar. Maar ze wonen niet samen. ,,Alleen in het weekeinde zien we elkaar. Door de week heb ik mijn eigen leven. Hij vraagt nergens naar. Ik vertel hem ook niet wat ik allemaal doe.'

Haar man heeft zich bij haar keuze neergelegd. ,,Als ik lig te lezen en hij al wil slapen moet het licht uit. Dat weiger ik. Hij speelt te veel het mannetje. Dat accepteer ik na zoveel jaar niet meer. Hij heeft geen zin meer in dit soort ruzies. We hebben nu een goede relatie.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden