INDONESISCHE PORTRETTEN (3)

Indonesië bestaat in het nieuws alleen nog uit politieke spanningen, economische chaos en etnisch geweld. Hoogste tijd voor een reeks portretten van gewone Indonesiërs en hun alledaagse zorgen.

'Moet ik voor je dansen?', vraagt prinses Echza op de houten veranda van de kraton Kacerbonan. Ze staat er kinderlijk verlegen bij. Haar paleisje ligt verstopt in een hofje aan een drukke weg in het centrum van Cirebon, de oudste koningsstad van Indonesië in West-Java. De kraton heeft de tand des tijds niet kunnen weerstaan. De gaten zitten in het dak. De sprookjesachtige toegangspoorten die ooit wit waren zijn groen uitgeslagen en de tuin staat vol onkruid. De prinses heeft duidelijk geld nodig voor de renovatie. Het maakt haar niet uit wat ze er voor moet doen.

Prinses Echza is de oudste dochter van de achtste sultan uit de koninklijke Kacerbonan-familie. Maar huppelend op blote voeten in een afgeknipte korte broek maakt ze niet echt de indruk van vorstelijke komaf te zijn. Samen met haar moeder, haar broer en haar dochter Suzan van 22 jaar woont ze in het paleis.

Mokkend op een gammele stoel wacht in het paleis haar broer. Nadat zijn vader in 1996 overleed werd hij tot de negende sultan gekroond. ,,Was president Soeharto nog maar aan de macht', zegt hij nukkig. ,,Toen kregen we nog hoogwaardig bezoek.'

Prinses Echza laat trots foto's zien van haar vader die in de kleine troonzaal van het paleis ontmoetingen had met regeringsvertegenwoordigers van de Golkarpartij, ambassadeurs en zelfs met de toenmalige vice-president Try Sutrisno. In de schuur staat een oude Mercedes weg te roesten die het sultanaat ooit van Golkar cadeau kreeg.

Zelfs de foto's aan de muren zijn vergeeld en de bijschriften bijna onleesbaar. Boven de kapotte lijstjes hangen overal grote spinnewebben. Prinses Echza zucht nog maar eens diep. Haar ogen beginnen te schitteren als ze vertelt over de periode toen haar vader nog de sultan was. Aan het hof werden grote dansfeesten gehouden. De koninklijke familie kleedde zich in de kleurrijke traditionele dracht. Zij mocht haar goudkleurige kebaya aan.

Prinses Echza vertelt graag over haar vader die als sultan een belangrijke maatschappelijke positie in Cirebon bekleedde. De bevolking had ontzag voor hem. Ze geloofde heilig in de mystieke kracht van de kraton. Ieder jaar op de geboortedag van de profeet Mohamed brachten de boeren hun landbouwprodukten en de vissers hun verse vis uit de zee naar het paleis. Ze hoopten voorspoed van de koning te ontvangen.

Politieke macht bezat de sultan al niet meer sinds de Nederlanders in de vorige eeuw het wettelijke gezag van hem overnamen. Als vergoeding ontving de sultan van de Hollandse gouverneur duizend gulden per maand. Maar na de dekolonisatie droogde deze geldbron snel op.

Prinses Echza hield van haar vader. Hij had een speciale band met haar. Ze mist hem nog iedere dag. Sinds zijn dood is de familie door ruzie uit elkaar gevallen. Haar andere twee zussen en broer eisten de erfenis op. De landerijen achter de kraton moesten worden verkocht. Ook het antiek. De gamelan, het traditionele Javaanse muziekinstrument, verdween als laatste stukje historie. Verdrietig loopt ze door het paleis.

Haar broer laat het als sultan afweten. Ook hij is er niet in geslaagd de familie bijeen te houden. Hardop wil ze hem niet afvallen, maar tussen de regels door zijn de verwijten hoorbaar. ,,Hij is tweeëndertig jaar oud, afstudeerd econoom en niet in staat een goede baan te vinden. Met zo'n achtergrond moet dat toch niet zo moeilijk zijn?' Sinds hij de sultan is, komen er nauwelijks nog mensen uit Cirebon en omstreken hun opwachting in het paleis maken.

Prinses Echza zou graag willen werken, maar dat kan ze niet. Op haar vierde kwam ze onder een auto terecht. ,,Door het hersenletsel dat ik toen opliep heb ik een deel van mijn verstand verloren. Ik heb daarom geen school afgemaakt. Ik ben een beetje dom', zegt ze over zichzelf. De sultan zou moeten trouwen, want een huwelijk geeft het sultanaat weer enig aanzien. Maar de sultan is nog steeds vrijgezel. Prinses Echza hield een zoektocht en stelde verschillende vrouwen aan hem voor. Hij zag ze geen van allen zitten. Volgens de traditie moet de echtgenote van de sultan afkomstig zijn uit de familie. De sultan ligt dwars en wil zijn eigen keuze maken. Prinses Echza is eigenlijk een beetje bang voor deze norse broer. Ook als oudste zus durft ze hem geen tegengas te geven.

Prinses Echza is gescheiden van haar eerste echtgenoot. Onlangs trouwde ze voor de twee keer. ,,Hij is pas zevenentwintig', vertelt ze trots. Maar ook hij is werkloos en hangt de hele dag verveeld rond op de kraton. De prinses excuseert zich voor zijn lamlendige gedrag. ,,Hij doet wel zijn best, hoor', zegt ze vergoelijkend.

Ze heeft daarom zelf maar het heft in eigen hand genomen. Sinds een jaar organiseert ze één keer per maand een feest op het paleis voor buitenlandse toeristen. ,,Uit Amerika, Japan, Nederland -overal komen ze vandaan', vertelt ze trots. Als een echte prinses ontvangt ze haar gasten. ,,Toeristen vinden het leuk mij te ontmoeten.'

In de tuin voor het paleis staan roestige ijzeren stokken in de grond. Op de avond van het feest wordt daarover tentzeil gespannen. De veranda doet dienst als podium. Op stoelen kan het publiek genieten van traditionele Javaanse dansen. Zoals van de Bedaya, een dans die in een ver verleden in de kraton Kacerbonan is bedacht. Een beetje stuntelig met haar armen zwaaiend door de lucht doet prinses Echza de Bedaya voor.

Maar sinds kerst zijn er geen toeristen meer geweest. Bomexplosies en politieke onrust houden ze weg uit Indonesië. De prinses maakt een afgetobde indruk. Ze weet niet wat ze nog meer kan bedenken om haar kraton van de ondergang te redden. ,,Vorig jaar wilde een oude, rijke Amerikaan mijn dochter Suzan wel hebben. Maar ik geef haar niet zo maar mee. Als hij belooft met haar te trouwen wil ik er over nadenken. Misschien komt hij deze zomer terug om haar op te halen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden