’Indonesische overheid onderschatte het gevaar’

(Trouw) Beeld EPA
(Trouw)Beeld EPA

Indonesië genoot even van het idee een stabiele democratie te zijn. Tot de aanslagen van gisteren. Waar kwamen die plots vandaan?

Ruim een week geleden vonden de presidentsverkiezingen in Indonesië bijna geruisloos plaats. Hoewel de officiële uitslag nog volgt, is er geen twijfel dat de zittende president Susilo Bambang Yudhoyono herkozen is. De Indonesische bevolking beloonde hem voor het op de rails krijgen van de economie en het herstellen van de rust in het land.

Maar die rust werd gisteren wreed verstoord, met een aanslag zoals Indonesië die sinds oktober 2005 niet meer had meegemaakt. Een aangedane Yudhoyono haalde uit naar de daders: „Het kan ze niks schelen dat ze het land vernietigen. Hun terreurdaad zal een enorme impact hebben op onze economie, ons zakenklimaat, het toerisme en ons imago in de wereld.”

Yudhoyono stelde een ’terreurgroep’ verantwoordelijk voor de simultane aanslagen van gisteren. Daarmee leek hij te wijzen naar Jemaah Islamiah, verantwoordelijk voor een aantal grote aanslagen in Indonesië in de eerste helft van het decennium (zie kader).

Hoewel de aanslagen van gisteren door niemand zijn opgeëist, zoeken veel terreurexperts het in dezelfde richting als de president. De coördinatie van de aanslagen op het Marriott en het Ritz-Carlton, met explosies die elkaar binnen twee minuten opvolgden, wijst volgens hen naar Jemaah Islamiah (JI). De organisatie werkte eerder ook al met zelfmoorddaders.

De aanslagen komen voor velen min of meer als een verrassing. Experts meenden dat JI de afgelopen jaren flink verzwakt was geraakt. Honderden leden – niet alleen in Indonesië, ook in Maleisië en de Filippijnen – zijn de afgelopen jaren in de regio opgepakt en veroordeeld of gedood, onder wie vooraanstaande figuren. Indonesië kreeg bij de jacht logistieke en technische ondersteuning, uit de Verenigde Staten en vooral uit Australië.

Denktank Australian Strategic Policy Institute stelde toevallig eerder deze week in een rapport dat de kans dat JI nog aanslagen zou plegen ’laag’ was. Maar het wees er ook op dat de groep uiteen is gevallen in verschillende facties, waarvan in ieder geval een gedeelte nog steeds de gewelddadige jihad voorstaat en zich met Al-Kaida verwant voelt. De laatste tijd zijn veel JI-leden op vrije voeten gekomen, nadat ze hun celstraf hadden uitgezeten. „Dat verhoogt de kans dat splintergroepjes de beweging nieuw leven in willen blazen door middel van gewelddadige aanslagen”, aldus het rapport.

Ook Rohan Gunaratna, terreur-expert aan het International Centre for Political Violence and Terrorism Research in Singapore, laat in een mail aan Trouw weinig ruimte voor twijfel. Hij stelt dat JI zich de laatste jaren van ’groep’ tot ’beweging’ heeft ontwikkeld. „Net als Al-Kaida bestaat die uit verschillende facties.” Gunaratna denkt dat de factie die geleid wordt door de voortvluchtige JI-commandant Noordin Top verantwoordelijk is voor de aanslagen van gisteren.

Gunaratna is niet echt verrast door het geweld. Hij vindt dat de Indonesische overheid steken heeft laten vallen door radicale ideologen, verwant aan JI, in staat te stellen hun extremistische denkbeelden te verspreiden.

Zo kan de radicale islamitische leider Abu Bakar Bashir, die na een korte celstraf in 2006 vrijkwam, haat blijven prediken. Gunaratna meent dat JI zo veel nieuwe leden heeft kunnen werven. „De Indonesische regering heeft het gevaar onderschat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden