Indonesiërs willen een 'radja'

De Indonesiërs mogen maandag voor het eerst sinds de onafhankelijkheid van 1945 de president kiezen. Geen enkele kandidaat heeft een duidelijk programma. Ze paaien de kiezers met one-liners.

JAKARTA - ,,Op papier is de democratie in Indonesië klaar en perfect. Nu moeten politici nog leren dat ze hun mandaat van de kiezer krijgen en hen bij hun besluitvorming betrekken.''

Volgens de politicoloog Daniel Sparringa van de Universiteit van Surabaya zijn de huidige politici nog niet aan democratie gewend, inclusief president Megawati.

Vijf kandidaten strijden nu om het presidentschap. Voordien werd de president aangewezen door het volkscongres, de MPR. Maar in 2003 voerde de MPR, na veel interne discussie, de grondwetswijziging door die directe presidentsverkiezingen mogelijk maakt. Het was het logische sluitstuk van het democratiseringsproces, dat na de val van president Soeharto in 1998 op gang kwam.

Het was de Strijdende Democratische Partij (PDI-P) van Megawati die in de MPR de nieuwe kieswet het langst tegen hield. ,,Indonesiërs zijn nog niet klaar voor directe presidentsverkiezingen'', meende Megawati, toen nog partijvoorzitter. Ze zag daarbij een enquête over het hoofd waarin tweederde van het volk aangaf zijn leider te willen kiezen.

,,Megawati was bang niet gekozen te worden'', zegt een van haar partijleden Aberson Marle Sihaloho, die net als alle 500 parlementariërs ook in het volkscongres zit.

Haar angst is gegrond. Want volgens de huidige opiniepeilingen zou ze niet voor een tweede (en laatste termijn volgens de grondwet) herkozen worden.

Critici verwijten Megawati dat ze als president de democratie heeft tegengewerkt. Ze legde in haar regeerperiode de media opnieuw aan banden en regeerde, net als president Soeharto, als een kille Javaanse vorst vanuit het witte paleis: ze zocht haar achterban, de Wong Cilik (de kleine mens) niet meer op. Die voelt zich van haar vervreemd.

Maar het is de vraag of de overige vier presidentskandidaten meer in het belang van die gewone Indonesiër zullen handelen. Ze hebben bijna allemaal hun wortels in het dictatoriale regime van Soeharto.

Twee van hen zijn gepensioneerde generaals: de ex-opperbevelhebber van het leger Wiranto en diens voormalige adviseur Susilo Bambang Yudhoyono. Als Megawati's minister voor veiligheidszaken werkte Susilo nauw met haar samen, maar hij verliet voor de parlementsverkiezingen van 5 april het kabinet na een conflict met Megawati.

Ook het profiel van de twee andere kandidaten ziet er weinig vertrouwenwekkend uit. De huidige vice-president Hamzah Haz is met vier vrouwen getrouwd maar hij loog tegen journalisten er 'slechts' twee te hebben. ,,Aan een president die niet kan rekenen, hebben we niets'', kopten de kranten.

De vijfde kandidaat, MPR-voorzitter Amien Rais, was weliswaar een van de gangmakers achter de val van president Soeharto, maar hij staat bekend als een opportunist.

De kandidaten beloofden tijdens hun geldverslindende campagnes de kiezer gouden bergen. 'Zoek je een baan, stem dan op Wiranto!', maakte de ex-generaal de 40 miljoen werklozen wijs. Hamzah Haz ging zelfs zo ver alle kinderen gratis onderwijs toe te zeggen. 'De doodstraf voor de corruptieplegers', hield Wiranto zijn toehoorders voor.

Een duidelijke visie op de armoedebestrijding heeft geen van de kandidaten. Dat geldt ook voor de corruptie die zich onder Megawati als een plaag tot in de verst gelegen dessa's (dorpjes) verspreidde.

Susilo Bambang Yudhoyono staat er momenteel het beste voor, gevolgd door Amien Rais, Wiranto, en dan pas Megawati.

Wie ook president wordt, hij of zij zal het moeilijk krijgen. Geen van de kandidaten heeft een parlementaire meerderheid achter zich.

In Indonesië kan een president niet zonder de steun van het volkscongres, de MPR, regeren. Volgens de grondwet heeft de MPR zelfs meer macht dan de president. Megawati's voorganger Abdurrahman Wahid weigerde dat te erkenen. Het kostte hem in 2001 zijn kop.

Die werkelijkheid staat op gespannen voet met de verwachtingen van de Indonesiër die nauwelijks kennis heeft van de democratische spelregels. Hij beschouwt de president als de grote leider en dicht hem de macht van de radja (vorst) toe die vóór de kolonisatie vanuit de kraton (het paleis) over zijn volk regeerde.

,,Democratie heeft niet de verwachte welvaart gebracht. De Indonesiërs hopen daarom op een sterke leider'', zegt Sparringa. Om die reden maken volgens hem de twee gepensioneerde generaals de meeste kans. ,,Megawati heeft als moeder van de natie die rol niet waar gemaakt''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden