Indonesië vervlecht Messiaens ideeën in eigen klankenwereld

Het duo Berman-Wierenga neemt ook deel aan het concert 'Komposisi kontemporer' met Indonesische composities voor westerse instrumenten op 26 april in de IJsbreker Amsterdam, om 20.30 uur. 'Messiaenas Indonesias' staat op het programma. De avond vormt een onderdeel van het Gaudeamus Festival Indonesische Muziek. Daarin klinkt de klassieke traditie (gamelan-muziek met poppenspel door het ensemble Raras Budaya) op 25 april in Amsterdam Soeterijn, 26 april Utrecht Rasa, 27 april Rotterdam Evenaar en 28 april Eindhoven Philips Muziekcentrum. Nieuwe composities voor gamelan van Nederlandse en Indonesische toondichters klinken in Amsterdam IJsbreker 1 mei, Rotterdam De Unie 2 mei, Middelburg Kloveniersdoelen 3 mei en Amsterdam Stedelijk Museum 11 mei.

CHRISTO LELIE

Cellist Peter Berman en pianist Kees Wieringa speelden stukken die zij voor een deel tijdens een tournee door Indonesië hadden ontdekt. Beide musici zullen komende vrijdag weer van de partij zijn, versterkt door de Indonesische pianist Ananda Sukarlan, tijdens een concert in de IJsbreker met Indonesische muziek.

De serie 'Geluiden van overzee' had tot doel te laten horen hoe er een wederzijdse beïnvloeding is geweest van de westerse twintigste-eeuwse muziek en de traditionele muziek uit het (Verre) Oosten en Suriname.

Vanaf eind negentiende eeuw drong niet-westerse muziek serieus door. Ravel en Debussy raakten geboeid door de gamelan en Olivier Messiaen verdiepte zich in Indiase ritmen.

In Aziatische landen, vooral Japan, ontwikkelde zich tegelijkertijd een grote belangstelling voor de westerse muziek; men leerde onze instrumenten bespelen, waarna composities volgden, al of niet bewust beïnvloed door de eigen muziekesthetiek en klankprincipes. En dan zijn er nog componisten die voor het traditionele instrumentarium schrijven.

Deze laatste categorie kwam in het recital van Berman en Wieringa uiteraard niet aan bod, maar verder kreeg het geringe aantal bezoekers dat de voorkeur had gegeven aan deze tropische muziek boven de bijna tropische temperaturen buiten, een gevarieerd beeld van het spanningsveld tussen westerse en oosterse muziek.

In weerwil van de titel van dit recital, 'Hedendaagse muziek uit Indonesië', was een groot deel van de uitgevoerde werken niet van Indonesische makelij. Het schitterende 'Orion' van de onlangs gestorven Toru Takemitsu paste echter prima in het programma, omdat deze Japanner grote invloed had op zijn Indonesische collega's in de manier waarop hij op oosterse wijze voor westerse instrumenten schreef. Hetzelfde geldt voor de Koreaan Isang Yun (1917-1996) die in Indonesië zeer gewild is.

Inderdaad bleek zijn 'Espace I' een synthese te zijn tussen de verfijnde Koreaanse hofmuziek en de uitermate precies genoteerde naoorlogse Europese (seriële) muziek. Ook Ton de Leeuws 'Apparence I', een lang en beetje brokkelig werk voor cello-solo, combineert westerse speeltechnieken met extatische en rituele elementen die zo kenmerkend zijn voor Aziatische muziek.

Dan de echte Indonesische stukken. De titel 'Messiaenas Indonesias' voor cello en piano van Haryo Yose Syoto dekte precies de lading: het is het Indonesische antwoord dat Syoto gaf op het 'Quatuor pour la fin du temps' van Messiaen gaf.

Een uitvoering ervan door een Duits ensemble bracht enkele jaren geleden een ware Messiaen-golf teweeg. Gelukkig was 'Messiaensas Indonesias' niet te zeer een stijlpastiche, maar typisch Indonesisch klonk het evenmin. Het was wel een fraai geschreven en effectief stuk muziek, dat grote uitdrukkingskracht kreeg dankzij het bevlogen spel van Berman, met name in de prachtige cantilene van het middendeel.

Ook de korte en bondige 'Solo for cello' van dezelfde componist klonk zeer overtuigend. Syoto's 'Hang over for piano' had daarentegen met zijn bijna laat-romantische stijl niets persoonlijks.

Interessant was 'Mosaik I' van Budhi Ngurah, omdat hierin de muziek van Java doorklinkt. Hierin speelt de cello kwarttoonsmuziek in acclamaties die de sfeer oproepen van de gebedsoproepen zoals die in islamitische landen op gezette tijden uit de minaretten schallen. De harmonische en melodische eenvormigheid ging in twee langzame delen vervelen. Gelukkig dat een vrolijk allegro in tarantella-ritme het stuk afsloot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden