Indonesië staat voor cruciale week

AMSTERDAM - Indonesië staat aan het begin van een week, die beslissend lijkt voor de toekomst van het land. President Soeharto heeft andermaal gezegd alleen op te stappen als hij wordt weggestuurd door het parlement. Daarmee dwingt hij zijn tegenstanders met de billen bloot: durven zij een confrontatie aan, en: hebben zij een alternatief?

In de straten van Jakarta rinkelde dit weekeinde weer het belletje van de ijscoman, een duidelijk teken dat de rust is weergekeerd. Maar die is van korte duur. Voor vandaag is de massabegrafenis aangekondigd van de tientallen onidentificeerbare slachtoffers van de rellen van vorige week in Jakarta, waarbij zeker 500 mensen omkwamen. Gevreesd wordt dat het daarbij opnieuw tot ongeregeldheden komt.

Studenten overwegen een mars op het parlement te organiseren om het vertrek van Soeharto te eisen. En de hoofdstad is in afwachting van wat de grootste protestmanifestatie tot nu toe moet worden, aanstaande woensdag 20 mei. Op deze 'Dag van de Herrijzenis' herdenkt Indonesië jaarlijks de oprichting - door studenten! - van de nationalistische beweging tegen de Hollanders in 1908. Vanuit het hele land worden delegaties verwacht om aan de demonstratie tegen het Soeharto-bewind deel te nemen.

De president heeft dit weekeinde niet stilgezeten. Hij sprak met de belangrijkste leden van zijn kabinet, legerleiders en bestuurders van de hoofdstedelijke Universiteit van Indonesië. Soeharto beloofde orde op zaken te zullen stellen.

Het staatshoofd kondigde een herschikking aan binnen zijn kabinet. Zo zou generaal Wiranto, minister van defensie en chef-staf van de strijdkrachten, het veld moeten ruimen, als zondebok voor de vele doden bij de rellen. Naar verluidt staan ook zijn dochter Tutut (minister van sociale zaken) en zijn vriend, de omstreden 'hout-koning' Bob Hasan (handel en industrie) op de vertreklijst.

Met de kabinetswijziging komt Soeharto tegemoet aan ICMI. Deze vereniging van moslim-intellectuelen wil graag haar invloed vergroot zien door het aanwijzen van ministers uit haar rijen. Voor moslimleider Amien Rais, thuis in dezelfde hoek als ICMI, kan de stap onderdeel zijn van een compromis. Maar andere critici van Soeharto noemen de herschikking 'te weinig en te laat'.

De president liet nog eens weten dat hij bereid is zijn ambt op te geven, maar alleen langs constitutionele weg. Daarmee doet Soeharto een hele slimme zet. Het idee werd door prominente oud-bewindslieden afgedaan als “een poging tijd te winnen”, en dat is het ook. De procedure zou maanden in beslag nemen, lang genoeg om de protestbeweging de adem en het initiatief te benemen, zeker als in de tussentijd de economie weer wat aantrekt.

Bovendien legt Soeharto het dilemma bloot dat er eigenlijk geen opvolger voor hem is. De vergelijking met de situatie in de Filippijnen in 1986 is al meermalen gemaakt. In vijf dagen dwong een grote volksbeweging toen het vertrek af van dictator Ferdinand Marcos. Maar de verschillen met het Indonesië van nu, zijn groter dan de overeenkomsten.

De oppositie tegen de president is nog nauwelijks georganiseerd en hevig verdeeld. Een sterke leider als Cory Aquino ontbreekt. De meest uitgesproken criticus, moslimvoorman Amien Rais, kan het absoluut niet vinden met de populaire, maar terughoudende Megawati Soekarnoputri, de dochter van Indonesiës eerste president, Soekarno. En anders dan de machtige, hechte rooms-katholieke kerk die zich achter de People's Power-beweging op de Filippijnen schaarde, zijn de Indonesische moslims hopeloos verdeeld.

- Vervolg op pagina 5

Soeharto heeft de schijn van een dialoog weten te wekken VERVOLG VAN PAGINA 1

Voor het Indonesische leger is de weg die de president wijst aantrekkelijk. In een parlementaire procedure kunnen de militairen hun politieke rol spelen, die hen volgens het principe van de dwifungsi - de dubbele functie - is toegemeten. In het parlement kunnen zij dan de hervormingen sturen in de door hen gewenste richting, zonder op straat het geweer te hoeven richten op het eigen volk. En zonder een machtsstrijd te hoeven uitvechten in de eigen rangen. Want de president kan natuurlijk gewoon zijn termijn uitdienen 'om de stabiliteit niet in gevaar te brengen'.

Generaal Prabowo Subianto, schoonzoon van Soeharto en commandant van de elite-troepen, verklaarde dat het leger niet verdeeld is en 'open staat voor discussie met alle partijen'. Hij riep iedereen op 'te zorgen dat anarchie geen kans krijgt'.

De generaal haalde uit naar het forum van deskundigen (MAR), dat is bijeengebracht door Amien Rais. Prabowo ontkende dat zijn vader Sumitro - de architect van Soeharto's economische wederopbouwbeleid - lid is van de club. In zijn haast gebruik te maken van de situatie lijkt Rais een paar steken te hebben laten vallen. Zo moest hij toegeven dat ook andere prominenten die hij in naam had ingelijfd, niets van doen hebben met zijn MAR.

Bestuurders van de Universiteit van Indonesië gaven na afloop van hun onderhoud met Soeharto te kennen dat de parlementaire weg maar bewandeld moet worden. Zij willen zo snel mogelijk een bijeenkomst van het Huis van Afgevaardigden over de problemen. Daarop zou een speciale zitting van de overkoepelende Volksraad kunnen volgen, waarin over het lot van Soeharto wordt beslist. De president sprak de hoop uit ook van de andere universiteiten te horen wat voor ideeën er zijn en onderstreepte dat 'in elk geval het denken over hervormingen is begonnen'.

Zo lijkt het toch of er een dialoog ontstaat. Tot nu toe hebben de protesterende studenten echter onomwonden laten weten geen deel te willen nemen aan een gesprek dat tot niets leidt. Studentenleider Rama Pratama onderstreepte dit weekeinde tegenover dagblad Kompas dat “het de studenten niet interesseert wie de leiding op zich neemt in het land. Wij kijken naar de inhoud van voorstellen.”

De beslissende vraag is hoe de bevolking reageert op het idee van uitstel van executie voor de president. Het antwoord kan woensdag duidelijk worden. Als de studenten er dan in slagen ook de Indonesische bevolking de straat op te krijgen, en het protest niet meer te stuiten is, krijgt Soeharto het heel, heel moeilijk. Maar durven zij nog zover te gaan na wat er vorige week is gebeurd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden