'Indonesië kan nu eindelijk voor de toekomst kiezen'

Wordt een hervormer of een ex-schoonzoon van dictator Soeharto de nieuwe president?

JAKARTA - Bijna 190 miljoen Indonesiërs mogen woensdag naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Politiek analist en pr-goeroe Wimar Witoelar ziet dat het land twee heel verschillende kanten op kan. Kiest Indonesië voor verdere democratische ontwikkeling onder gouverneur Joko 'Jokowi' Widodo van Jakarta, die als lokaal bestuurder dagelijks inwoners in hun eigen buurt opzocht en de leefbaarheid verbeterde? Of zet het land een stap terug in de tijd onder Prabowo Subianto, generaal in de laatste jaren van het Soeharto-regime en ex-schoonzoon van de dictator, die in verband is gebracht met mensenrechtenschendingen.

Hoe sterk is de Indonesische democratie anno 2014, zestien jaar na de val van president Soeharto?

"De inrichting van ons kiesstelsel is sterk verbeterd, met echt vrije verkiezingen. Buitenlandse waarnemers waren vol lof over de parlementsverkiezingen afgelopen april. Politiek geweld komt hoegenaamd niet voor. We hebben een vrije pers die het gezag in de gaten houdt, een smet is dat er helaas regelmatig verzonnen verhalen verschijnen."

Er zijn vijf tv-debatten tussen de presidentskandidaten. Juist dan valt op dat Prabowo en Jokowi het op veel punten met elkaar eens zijn. Wat is de inzet van deze campagne wat u betreft?

"Wat betreft de economie benadrukt Prabowo dat we te weinig profiteren van bodemschatten zoals olie. Hij zegt dat de opbrengsten daarvan weglekken naar het buitenland, dat er op uit zou zijn Indonesië te overheersen. Voor Jokowi gaat de campagne veel meer over de ontwikkeling van de bevolking, hij stelt verbetering van onderwijs en goed bestuur centraal.

"In de debatten zie ik vooral dat Prabowo vaak zegt het met Jokowi eens te zijn. Jokowi doet allerlei voorstellen die niet in Prabowo's programma staan. Tijdens de debatten ziet Prabowo zich genoodzaakt veel ideeën van Jokowi over te nemen.

"De belangrijkste vraag is echter hoe we ons land willen inrichten. Jokowi luistert naar het volk en wil in dialoog met hen besturen, zoals hij deed in Jakarta en de centraal-Javaanse stad Solo. Prabowo stelt juist dat een krachtige leider nodig is, die 'top-down' het land bestuurt. Hij heeft zelfs gezegd dat democratische verkiezingen niet bij Indonesië passen". (een uitspraak die Prabowo later nuanceerde, WvC)

Blijkbaar slaat de roep om krachtig leiderschap aan. Jokowi ging lang voorop in de peilingen, nu staan de twee kandidaten ongeveer gelijk. Hoe verklaart u dat veel kiezers hun hoop vestigen op oud-generaal Prabowo?

"De media besteedden afgelopen jaren veel aandacht aan de besluiteloosheid van Susilo Bambang Yudhoyono (de huidige president, die na twee termijnen niet meer verkiesbaar is). Dat wakkert onder kiezers een behoefte aan duidelijkheid, discipline en stevig leiderschap aan.

"Ook krijgen we vaak te horen dat het slecht gaat met de economie, die met vier à zes procent per jaar groeit. Dat is langzamer dan in omringende landen. Dat is gunstig voor Prabowo die steun krijgt van grote televisiestations, die in het bezit zijn van zijn bondgenoten. Zeker voor mensen die onder Soeharto tot de elite behoorden, is een keuze voor Prabowo aantrekkelijk. Zij hadden een comfortabel leven en plukten de vruchten van de veiligheid en orde die vooral de belangen van de corrupte bovenlaag diende. Maar tegenspraak wordt in zo'n systeem niet geduld. Ik hoop niet dat we die stap terugzetten in onze ontwikkeling."

Niet alleen Prabowo krijgt steun van de oude garde, ook de hervormingsgezinde Jokowi kan niet zonder. Voormalig presidente Megawati Soekarnopoetri staat achter hem en zelfs generaal Wiranto, legerleider in de laatste jaren van het Soeharto-regime, steunt Jokowi. Waarom kan zelfs Jokowi, een nieuw gezicht in de politiek, de banden met oude machthebbers niet doorsnijden?

"Voor een campagne is natuurlijk geld nodig en dat zit voornamelijk bij de oude elite, de 'bad guys'. Ook Jokowi is dus afhankelijk van die elite. Bovendien is deze groep in staat vrijwilligers te mobiliseren. Ook heb je mensen nodig die contact onderhouden met het leger, dat is immers verdeeld tussen de twee kandidaten. Zelfs Jokowi heeft daarom supporters nodig die goede banden met het leger hebben, om te voorkomen dat Prabowo samen met een commandant in Jakarta de macht opeist.

"Kijk, je moet begrijpen dat Indonesië een heel ander land is dan Nederland. Verkiezingen hier gaan niet om het kiezen van de meest geschikte kandidaat, maar om het voorkomen dat de slechtste kandidaat wint. In de campagne moet je daarom zoveel mogelijk mensen te vriend houden, zonder je eigen positie te ondermijnen.

"Na een verkiezingsoverwinning van Jokowi wil ik wel dat hij een schoon kabinet samenstelt."

Wat kan Indonesië doen om het verleden af te sluiten?

"Het zou goed zijn voor de verwerking van de Soeharto-tijd als er een waarheids- en verzoeningscommissie zou komen naar Zuid-Afrikaans model. Wie dan toegeeft geweld te hebben gepleegd, krijgt amnestie. Mensen die corruptie opbiechten, betalen hun geld terug. Het zou ideaal zijn, maar het kan alleen als Jokowi wint."

Wie is Wimar Witoelar?

Wimar Witoelar is een veelgevraagd commentator, pr-adviseur en politiek analist. Hij studeerde in Bandung en de Verenigde Staten.

Halverwege de jaren negentig presenteerde Witoelar de talkshow 'Perspektif' die door het Soeharto-regime van de buis werd gehaald. Na de val van de dictatuur in 1998 werd Witoelar door de kortzittende president Wahid ('Gus Dur') naar het centrum van de macht gehaald als woordvoerder.

Onlangs raakte Witoelar in opspraak door een negatieve tweet over presidentskandidaat Prabowo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden