Indonesië / 'Ik wil mijn stuk grond terug van het leger'

Militairen in Indonesië hebben miljardenbelangen in de economie. Niet alleen in hotels, banken en vliegmaatschappijHen, maar ook in de landbouw. Die landbouwgrond is vaak onder dwang door boeren afgestaan.

BLITAR - Woedend kijkt Ibu Muchlisah vanuit de deuropening naar het prikkeldraad dat vlak langs de achterdeur van haar boerderijtje loopt. Ze wordt nog bozer als ze wijst op het schrikdraad dat als een tweede buffer een meter achter het prikkeldraad is gespannen. Geïnstalleerd door militairen zodat de boeren in deze dessa (dorpje) niet meer naar het stukje grond kunnen.

Terwijl de Ibu haar gal spuugt, verzamelen zich steeds meer morrende buren in de deuropening. ,,Militairen pikten jaren geleden onze grond in. Zogenaamd voor opslagloodsen voor munitie. Maar ze verhuren de pakhuizen aan grote bedrijven'', moppert een van Muchlisahs buurmannen.

Ruim een derde van alle boeren op het platteland van Oost-Java is in een landdispuut met militairen verwikkeld. Sommige daarvan gaan terug tot 1965, toen linkse generaals een (mislukte) staatsgreep pleegden. De machtige communistische partij (PKI) werd beschuldigd van medeplichtigheid. De PKI had vooral veel aanhang op het platteland omdat ze de boeren landhervormingen beloofde, en nadat de partij was verboden en de top geexecuteerd, onteigende het leger honderden hectares grond van de boeren.

De militairen stroopten de dessa's af en dwongen de boeren hun eigendomsbewijzen te overhandigen. Ibu Muchlisah, toen hoogzwanger, weigerde. Samen met haar man en broers werd ze ontvoerd. Na drie weken lieten de militairen haar gaan, maar over het lot van haar echtgenoot is na ruim 35 jaar niets bekend. Evenmin over het lot van tientallen andere boeren die verdwenen nadat ze zich verzetten.

,,De militairen beweerden de grond nodig te hebben voor militaire oefeningen. Maar ze legden plantages voor koffie en tabak aan. Of ze verhuurden het land aan derden. Het leger verdient zo miljarden roepia's per jaar'', zegt mensenrechtenadvocaat Herlambang Perdana van het Bureau voor Gratis rechtsbijstand (LBH).

President Soeharto liet de militairen hun gang gaan. Sinds de val van de militaire beschermheer drie jaar geleden, organiseert LBH overal op het platteland bijeenkomsten voor boeren. Advocaten helpen hen met het terugvorderen van hun grond.

In het dorpje Blitar lopen de emoties hoog op als boeren op zo'n vergadering hun verhaal mogen vertellen. Er blijkt nog geen boer te zijn die zijn stukje land terugkreeg. Naar de rechter stappen heeft geen zin. Niemand beschikt meer over een landcertificaat. Herlambang en zijn collega's onderhandelen met de lokale overheid, maar de bupati's (districtleiders) laten zich omkopen door de militairen, zeggen de advocaten.

Intussen komen er steeds meer berichten over intimidatie door militairen op het platteland. Het leger is bang dat het zijn goudmijn kwijt kan raken en huurt vandalen in om de boeren de schrik aan te jagen. Het boerderijtje van Bapak Marzuki ging er afgelopen juli aan -onbekenden sloegen zijn huis aan gort. Sindsdien woont hij met zijn vrouw, zijn vier kinderen en oma in de geitenstal. Maar hij is niet bang. ,,Ik wil mijn stuk grond terug'', zegt hij vastberaden.

Dat willen ook de boeren in een dessa buiten Pasaruan. Afgelopen voorjaar zetten militairen tenten op hun grond en dreigden op de boeren te schieten als ze de terugvordering van hun land niet staakten. Maar de boeren hielden hun rug recht. ,,Sinds wij ons hebben verenigd, voelen we ons sterker'', zegt een boer glimlachend. Zijn woorden leveren een daverend applaus van de vrouwen op.

Toch staan de boeren er uiteindelijk alleen voor. Indonesische journalisten durven nauwelijks over de landproblemen te schrijven -onlangs werd een journalist van de Java Post, die er wel een artikel overschreef, telefonisch bedreigd. Van de centrale regering in Jakarta hoeven de boeren ook niets te verwachten. Ibu Muchlisah organiseerde meer dan twintig keer een demonstratie voor het parlement in de hoofdstad, maar de parlementariërs toonden geen interesse.

Ook president Megawati Soekarnoputri, die vorig jaar augustus aantrad en zich als de nieuwe beschermvrouw van het leger ontwikkelde, laat de boeren in de kou staan. En dat terwijl de boeren in Oost-Java massaal op haar Strijdende Democratische Partij (PDI-P) in 1999 stemden.

Het leger zelf is zich van geen kwaad bewust. Vanuit het militaire hoofdkwartier Cilangkap in Jakarta zegt woordvoerder Sjafrie Sjamsuddin: ,,Ik heb nog nooit van problemen tussen het leger en boeren gehoord''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden